Κυριακή, 28 Σεπτεμβρίου 2008

Συνομιλίες V (Πουλιά μεγάλα της θαλάσσης…)

Samuel Taylor Coleridge (1772 – 1834)

The Rime of the Ancient Mariner

Part I

It is an ancient Mariner,
And he stoppeth one of three.
`By thy long grey beard and glittering eye,
Now wherefore stopp'st thou me?

The bridegroom's doors are opened wide,
And I am next of kin;
The guests are met, the feast is set:
May’st hear the merry din.'

He holds him with his skinny hand,
"There was a ship," quoth he.
`Hold off! unhand me, grey-beard loon!'
Eftsoons his hand dropped he.

He holds him with his glittering eye -
The Wedding-Guest stood still,
And listens like a three years' child:
The Mariner hath his will.

The Wedding-Guest sat on a stone:
He cannot choose but hear;
And thus spake on that ancient man,
The bright-eyed Mariner.

"The ship was cheered, the harbour cleared,
Merrily did we drop
Below the kirk, below the hill,
Below the lighthouse top.

The sun came up upon the left,
Out of the sea came he!
And he shone bright, and on the right
Went down into the sea.

Higher and higher every day,
Till over the mast at
noon -"
The Wedding-Guest here beat his breast,
For he heard the loud bassoon.

The bride hath paced into the hall,
Red as a rose is she;
Nodding their heads before her goes
The merry minstrelsy.

The Wedding-Guest he beat his breast,
Yet he cannot choose but hear;
And thus spake on that ancient man,
The bright-eyed Mariner.

"And now the storm-blast came, and he
Was tyrannous and strong:
He struck with his o'ertaking wings,
And chased us south along.

With sloping masts and dipping prow,
As who pursued with yell and blow
Still treads the shadow of his foe,
And forward bends his head,
The ship drove fast, loud roared the blast,
And southward aye we fled.

And now there came both mist and snow,
And it grew wondrous cold:
And ice, mast-high, came floating by,
As green as emerald.

And through the drifts the snowy clifts
Did send a dismal sheen:
Nor shapes of men nor beasts we ken -
The ice was all between.

The ice was here, the ice was there,
The ice was all around:
It cracked and growled, and roared and howled,
Like noises in a swound!

At length did cross an Albatross,
Thorough the fog it came;
As it had been a Christian soul,
We hailed it in God's name.

It ate the food it ne'er had eat,
And round and round it flew.
The ice did split with a thunder-fit;
The helmsman steered us through!

And a good south wind sprung up behind;
The Albatross did follow,
And every day, for food or play,
Came to the mariner's hollo!

In mist or cloud, on mast or shroud,
It perched for vespers nine;
Whiles all the night, through fog-smoke white,
Glimmered the white moonshine."

`God save thee, ancient Mariner,
From the fiends that plague thee thus! -
Why look'st thou so?' -"With my crossbow
I shot the Albatross."

Part II

"The sun now rose upon the right:
Out of the sea came he,
Still hid in mist, and on the left
Went down into the sea.

And the good south wind still blew behind,
But no sweet bird did follow,
Nor any day for food or play
Came to the mariners' hollo!

And I had done a hellish thing,
And it would work 'em woe:
For all averred, I had killed the bird
That made the breeze to blow.
Ah wretch! said they, the bird to slay,
That made the breeze to blow!

Nor dim nor red, like God's own head,
The glorious sun uprist:
Then all averred, I had killed the bird
That brought the fog and mist.
'Twas right, said they, such birds to slay,
That bring the fog and mist.

The fair breeze blew, the white foam flew,
The furrow followed free;
We were the first that ever burst
Into that silent sea.

Down dropped the breeze, the sails dropped down,
'Twas sad as sad could be;
And we did speak only to break
The silence of the sea!

All in a hot and copper sky,
The bloody sun, at
Right up above the mast did stand,
No bigger than the moon.

Day after day, day after day,
We stuck, nor breath nor motion;
As idle as a painted ship
Upon a painted ocean.

Water, water, every where,
And all the boards did shrink;
Water, water, every where,
Nor any drop to drink.

The very deep did rot: O Christ!
That ever this should be!
Yea, slimy things did crawl with legs
Upon the slimy sea.

About, about, in reel and rout
The death-fires danced at night;
The water, like a witch's oils,
Burnt green, and blue, and white.

And some in dreams assured were
Of the Spirit that plagued us so;
Nine fathom deep he had followed us
From the land of mist and snow.

And every tongue, through utter drought,
Was withered at the root;
We could not speak, no more than if
We had been choked with soot.

Ah! well-a-day! what evil looks
Had I from old and young!
Instead of the cross, the Albatross
About my neck was hung."

Part III

"There passed a weary time. Each throat
Was parched, and glazed each eye.
A weary time! a weary time!
How glazed each weary eye -
When looking westward, I beheld
A something in the sky.

At first it seemed a little speck,
And then it seemed a mist;
It moved and moved, and took at last
A certain shape, I wist.

A speck, a mist, a shape, I wist!
And still it neared and neared:
As if it dodged a water-sprite,
It plunged and tacked and veered.

With throats unslaked, with black lips baked,
We could nor laugh nor wail;
Through utter drought all dumb we stood!
I bit my arm, I sucked the blood,
And cried, A sail! a sail!

With throats unslaked, with black lips baked,
Agape they heard me call:
Gramercy! they for joy did grin,
And all at once their breath drew in,
As they were drinking all.

See! see! (I cried) she tacks no more!
Hither to work us weal;
Without a breeze, without a tide,
She steadies with upright keel!

The western wave was all a-flame,
The day was well nigh done!
Almost upon the western wave
Rested the broad bright sun;
When that strange shape drove suddenly
Betwixt us and the sun.

And straight the sun was flecked with bars,
(Heaven's Mother send us grace!)
As if through a dungeon-grate he peered
With broad and burning face.

Alas! (thought I, and my heart beat loud)
How fast she nears and nears!
Are those her sails that glance in the sun,
Like restless gossameres?

Are those her ribs through which the sun
Did peer, as through a grate?
And is that Woman all her crew?
Is that a Death? and are there two?
Is Death that Woman's mate?

Her lips were red, her looks were free,
Her locks were yellow as gold:
Her skin was as white as leprosy,
The Nightmare Life-in-Death was she,
Who thicks man's blood with cold.

The naked hulk alongside came,
And the twain were casting dice;
`The game is done! I've won! I've won!'
Quoth she, and whistles thrice.

The sun's rim dips; the stars rush out:
At one stride comes the dark;
With far-heard whisper o'er the sea,
Off shot the spectre-bark.

We listened and looked sideways up!
Fear at my heart, as at a cup,
My life-blood seemed to sip!
The stars were dim, and thick the night,
The steersman's face by his lamp gleamed white;
From the sails the dew did drip -
Till clomb above the eastern bar
The horned moon, with one bright star
Within the nether tip.

One after one, by the star-dogged moon,
Too quick for groan or sigh,
Each turned his face with a ghastly pang,
And cursed me with his eye.

Four times fifty living men,
(And I heard nor sigh nor groan)
With heavy thump, a lifeless lump,
They dropped down one by one.

The souls did from their bodies fly, -
They fled to bliss or woe!
And every soul it passed me by,
Like the whizz of my crossbow!"

Part IV

`I fear thee, ancient Mariner!
I fear thy skinny hand!
And thou art long, and lank, and brown,
As is the ribbed sea-sand.

I fear thee and thy glittering eye,
And thy skinny hand, so brown.' -
"Fear not, fear not, thou Wedding-Guest!
This body dropped not down.

Alone, alone, all, all alone,
Alone on a wide wide sea!
And never a saint took pity on
My soul in agony.

The many men, so beautiful!
And they all dead did lie;
And a thousand thousand slimy things
Lived on; and so did I.

I looked upon the rotting sea,
And drew my eyes away;
I looked upon the rotting deck,
And there the dead men lay.

I looked to heaven, and tried to pray;
But or ever a prayer had gusht,
A wicked whisper came and made
My heart as dry as dust.

I closed my lids, and kept them close,
And the balls like pulses beat;
For the sky and the sea, and the sea and the sky,
Lay like a load on my weary eye,
And the dead were at my feet.

The cold sweat melted from their limbs,
Nor rot nor reek did they:
The look with which they looked on me
Had never passed away.

An orphan's curse would drag to hell
A spirit from on high;
But oh! more horrible than that
Is the curse in a dead man's eye!
Seven days, seven nights, I saw that curse,
And yet I could not die.

The moving moon went up the sky,
And no where did abide:
Softly she was going up,
And a star or two beside -

Her beams bemocked the sultry main,
Like April hoar-frost spread;
But where the ship's huge shadow lay,
The charmed water burnt alway
A still and awful red.

Beyond the shadow of the ship
I watched the water-snakes:
They moved in tracks of shining white,
And when they reared, the elfish light
Fell off in hoary flakes.

Within the shadow of the ship
I watched their rich attire:
Blue, glossy green, and velvet black,
They coiled and swam; and every track
Was a flash of golden fire.

O happy living things! no tongue
Their beauty might declare:
A spring of love gushed from my heart,
And I blessed them unaware:
Sure my kind saint took pity on me,
And I blessed them unaware.

The selfsame moment I could pray;
And from my neck so free
The Albatross fell off, and sank
Like lead into the sea."

Part V

"Oh sleep! it is a gentle thing,
Beloved from pole to pole!
To Mary Queen the praise be given!
She sent the gentle sleep from heaven,
That slid into my soul.

The silly buckets on the deck,
That had so long remained,
I dreamt that they were filled with dew;
And when I awoke, it rained.

My lips were wet, my throat was cold,
My garments all were dank;
Sure I had drunken in my dreams,
And still my body drank.

I moved, and could not feel my limbs:
I was so light -almost
I thought that I had died in sleep,
And was a blessed ghost.

And soon I heard a roaring wind:
It did not come anear;
But with its sound it shook the sails,
That were so thin and sere.

The upper air burst into life!
And a hundred fire-flags sheen,
To and fro they were hurried about!
And to and fro, and in and out,
The wan stars danced between.

And the coming wind did roar more loud,
And the sails did sigh like sedge;
And the rain poured down from one black cloud;
The moon was at its edge.

The thick black cloud was cleft, and still
The moon was at its side:
Like waters shot from some high crag,
The lightning fell with never a jag,
A river steep and wide.

The loud wind never reached the ship,
Yet now the ship moved on!
Beneath the lightning and the moon
The dead men gave a groan.

They groaned, they stirred, they all uprose,
Nor spake, nor moved their eyes;
It had been strange, even in a dream,
To have seen those dead men rise.

The helmsman steered, the ship moved on;
Yet never a breeze up blew;
The mariners all 'gan work the ropes,
Where they were wont to do;
They raised their limbs like lifeless tools -
We were a ghastly crew.

The body of my brother's son
Stood by me, knee to knee:
The body and I pulled at one rope,
But he said nought to me."

`I fear thee, ancient Mariner!'
"Be calm, thou Wedding-Guest!
'Twas not those souls that fled in pain,
Which to their corses came again,
But a troop of spirits blest:

For when it dawned -they dropped their arms,
And clustered round the mast;
Sweet sounds rose slowly through their mouths,
And from their bodies passed.

Around, around, flew each sweet sound,
Then darted to the sun;
Slowly the sounds came back again,
Now mixed, now one by one.

Sometimes a-dropping from the sky
I heard the skylark sing;
Sometimes all little birds that are,
How they seemed to fill the sea and air
With their sweet jargoning!

And now 'twas like all instruments,
Now like a lonely flute;
And now it is an angel's song,
That makes the heavens be mute.

It ceased; yet still the sails made on
A pleasant noise till
A noise like of a hidden brook
In the leafy month of June,
That to the sleeping woods all night
Singeth a quiet tune.

noon we quietly sailed on,
Yet never a breeze did breathe;
Slowly and smoothly went the ship,
Moved onward from beneath.

Under the keel nine fathom deep,
From the land of mist and snow,
The spirit slid: and it was he
That made the ship to go.
The sails at
noon left off their tune,
And the ship stood still also.

The sun, right up above the mast,
Had fixed her to the ocean:
But in a minute she 'gan stir,
With a short uneasy motion -
Backwards and forwards half her length
With a short uneasy motion.

Then like a pawing horse let go,
She made a sudden bound:
It flung the blood into my head,
And I fell down in a swound.

How long in that same fit I lay,
I have not to declare;
But ere my living life returned,
I heard and in my soul discerned
Two voices in the air.

`Is it he?' quoth one, `Is this the man?
By him who died on cross,
With his cruel bow he laid full low
The harmless Albatross.

The spirit who bideth by himself
In the land of mist and snow,
He loved the bird that loved the man
Who shot him with his bow.'

The other was a softer voice,
As soft as honey-dew:
Quoth he, `The man hath penance done,
And penance more will do.'

Part VI

First Voice

But tell me, tell me! speak again,
Thy soft response renewing -
What makes that ship drive on so fast?
What is the ocean doing?

Second Voice

Still as a slave before his lord,
The ocean hath no blast;
His great bright eye most silently
Up to the moon is cast -

If he may know which way to go;
For she guides him smooth or grim.
See, brother, see! how graciously
She looketh down on him.

First Voice

But why drives on that ship so fast,
Without or wave or wind?

Second Voice

The air is cut away before,
And closes from behind.

Fly, brother, fly! more high, more high!
Or we shall be belated:
For slow and slow that ship will go,
When the Mariner's trance is abated.

"I woke, and we were sailing on
As in a gentle weather:
'Twas night, calm night, the moon was high;
The dead men stood together.

All stood together on the deck,
For a charnel-dungeon fitter:
All fixed on me their stony eyes,
That in the moon did glitter.

The pang, the curse, with which they died,
Had never passed away:
I could not draw my eyes from theirs,
Nor turn them up to pray.

And now this spell was snapped: once more
I viewed the ocean green,
And looked far forth, yet little saw
Of what had else been seen -

Like one that on a lonesome road
Doth walk in fear and dread,
And having once turned round walks on,
And turns no more his head;
Because he knows a frightful fiend
Doth close behind him tread.

But soon there breathed a wind on me,
Nor sound nor motion made:
Its path was not upon the sea,
In ripple or in shade.

It raised my hair, it fanned my cheek
Like a meadow-gale of spring -
It mingled strangely with my fears,
Yet it felt like a welcoming.

Swiftly, swiftly flew the ship,
Yet she sailed softly too:
Sweetly, sweetly blew the breeze -
On me alone it blew.

Oh! dream of joy! is this indeed
The lighthouse top I see?
Is this the hill? is this the kirk?
Is this mine own country?

We drifted o'er the harbour-bar,
And I with sobs did pray -
O let me be awake, my God!
Or let me sleep alway.

The harbour-bay was clear as glass,
So smoothly it was strewn!
And on the bay the moonlight lay,
And the shadow of the moon.

The rock shone bright, the kirk no less,
That stands above the rock:
The moonlight steeped in silentness
The steady weathercock.

And the bay was white with silent light,
Till rising from the same,
Full many shapes, that shadows were,
In crimson colours came.

A little distance from the prow
Those crimson shadows were:
I turned my eyes upon the deck -
Oh, Christ! what saw I there!

Each corse lay flat, lifeless and flat,
And, by the holy rood!
A man all light, a seraph-man,
On every corse there stood.

This seraph-band, each waved his hand:
It was a heavenly sight!
They stood as signals to the land,

Each one a lovely light;

This seraph-band, each waved his hand,
No voice did they impart -
No voice; but oh! the silence sank
Like music on my heart.

But soon I heard the dash of oars,
I heard the Pilot's cheer;
My head was turned perforce away,
And I saw a boat appear.

The Pilot and the Pilot's boy,
I heard them coming fast:
Dear Lord in heaven! it was a joy
The dead men could not blast.

I saw a third -I heard his voice:
It is the Hermit good!
He singeth loud his godly hymns
That he makes in the wood.
He'll shrieve my soul, he'll wash away
The Albatross's blood."

Part VII

"This Hermit good lives in that wood
Which slopes down to the sea.
How loudly his sweet voice he rears!
He loves to talk with marineers
That come from a far country.

He kneels at morn, and
noon, and eve -
He hath a cushion plump:
It is the moss that wholly hides
The rotted old oak-stump.

The skiff-boat neared: I heard them talk,
`Why, this is strange, I trow!
Where are those lights so many and fair,
That signal made but now?'

`Strange, by my faith!' the Hermit said -
`And they answered not our cheer!
The planks looked warped! and see those sails,
How thin they are and sere!
I never saw aught like to them,
Unless perchance it were

Brown skeletons of leaves that lag
My forest-brook along;
When the ivy-tod is heavy with snow,
And the owlet whoops to the wolf below,
That eats the she-wolf's young.'

`Dear Lord! it hath a fiendish look -
(The Pilot made reply)
I am afeared' -`Push on, push on!'
Said the Hermit cheerily.

The boat came closer to the ship,
But I nor spake nor stirred;
The boat came close beneath the ship,
And straight a sound was heard.

Under the water it rumbled on,
Still louder and more dread:
It reached the ship, it split the bay;
The ship went down like lead.

Stunned by that loud and dreadful sound,
Which sky and ocean smote,
Like one that hath been seven days drowned
My body lay afloat;
But swift as dreams, myself I found
Within the Pilot's boat.

Upon the whirl where sank the ship
The boat spun round and round;
And all was still, save that the hill
Was telling of the sound.

I moved my lips -the Pilot shrieked
And fell down in a fit;
The holy Hermit raised his eyes,
And prayed where he did sit.

I took the oars: the Pilot's boy,
Who now doth crazy go,
Laughed loud and long, and all the while
His eyes went to and fro.
`Ha! ha!' quoth he, `full plain I see,
The Devil knows how to row.'

And now, all in my own country,
I stood on the firm land!
The Hermit stepped forth from the boat,
And scarcely he could stand.

O shrieve me, shrieve me, holy man!
The Hermit crossed his brow.
`Say quick,' quoth he `I bid thee say -
What manner of man art thou?'

Forthwith this frame of mine was wrenched
With a woeful agony,
Which forced me to begin my tale;
And then it left me free.

Since then, at an uncertain hour,
That agony returns;
And till my ghastly tale is told,
This heart within me burns.

I pass, like night, from land to land;
I have strange power of speech;
That moment that his face I see,
I know the man that must hear me:
To him my tale I teach.

What loud uproar bursts from that door!
The wedding-guests are there:
But in the garden-bower the bride
And bride-maids singing are;
And hark the little vesper bell,
Which biddeth me to prayer!

O Wedding-Guest! this soul hath been
Alone on a wide wide sea:
So lonely 'twas, that God himself
Scarce seemed there to be.

O sweeter than the marriage-feast,
'Tis sweeter far to me,
To walk together to the kirk
With a goodly company! -

To walk together to the kirk,
And all together pray,
While each to his great Father bends,
Old men, and babes, and loving friends,
And youths and maidens gay!

Farewell, farewell! but this I tell
To thee, thou Wedding-Guest!
He prayeth well, who loveth well
Both man and bird and beast.

He prayeth best, who loveth best
All things both great and small;
For the dear God who loveth us,
He made and loveth all."

The Mariner, whose eye is bright,
Whose beard with age is hoar,
Is gone; and now the Wedding-Guest
Turned from the bridegroom's door.

He went like one that hath been stunned,
And is of sense forlorn:
A sadder and a wiser man
He rose the morrow morn.

Charles Baudelaire (1821 – 1867)


Souvent, pour s'amuser, les hommes d'équipage
Prennent des albatros, vastes oiseaux des mers,

Qui suivent, indolents compagnons de voyage,
Le navire glissant sur les gouffres amers.

À peine les ont-ils déposés sur les planches,
Que ces rois de l'azur, maladroits et honteux,
Laissent piteusement leurs grandes ailes blanches
Comme des avirons traîner à côté d'eux.

Ce voyageur ailé, comme il est gauche et veule!
Lui, naguère si beau, qu'il est comique et laid!
L'un agace son bec avec un brûle-gueule,
L'autre mime, en boitant, l'infirme qui volait!

Le Poète est semblable au prince des nuées
Qui hante la tempête et se rit de l'archer;
Exilé sur le sol au milieu des huées,
Ses ailes de géant l'empêchent de marcher.

Νίκος Καββαδίας (1910 – 1975)


Λένε για μένα οι ναυτικοί που εζήσαμε μαζί
πως είμαι κακοτράχαλο τομάρι διεστραμμένο,
πως τις γυναίκες μ' ένα τρόπο ύπουλο μισώ
κι ότι μ' αυτές να κοιμηθώ ποτέ μου δεν πηγαίνω.

Ακόμα, λένε πως τραβώ χασίσι και κοκό,
πως κάποιο πάθος με κρατεί φριχτό και σιχαμένο,
κι ολόκληρο έχω το κορμί με ζωγραφιές αισχρές,
σιχαμερά παράξενες, βαθιά στιγματισμένο.

Ακόμα, λένε πράματα φριχτά παρά πολύ,
που είναι όμως ψέματα χοντρά και κατασκευασμένα,
κι αυτό που εστοίχισε σε με πληγές θανατερές
κανείς δεν το 'μαθε ποτέ, γιατί δεν το 'πα σε κανένα.

Μ' απόψε, τώρα που έπεσεν η τροπική βραδιά,
και φεύγουν προς τα δυτικά των Μαραμπού τα σμήνη,
κάτι με σπρώχνει επίμονα να γράψω σε χαρτί,
εκείνο, που παντοτινή κρυφή πληγή μου εγίνη.

Ήμουνα τότε δόκιμος σ' ένα λαμπρό ποστάλ
και ταξιδεύαμε Αίγυπτο γραμμή Νότιο Γαλλία.
Τότε τη γνώρισα - σαν άνθος έμοιαζε αλπικό -
και μια στενή μας έδεσεν αδελφική φιλία.

Αριστοκρατική, λεπτή και μελαγχολική,
κόρη ενός πλούσιου Αιγύπτιου οπού 'χε αυτοκτονήσει,
ταξίδευε τη λύπη της σε χώρες μακρινές,
μήπως εκεί γινότανε να τηνε λησμονήσει.

Πάντα σχεδόν της Μπασκιρτσέφ κρατούσε το Ζουρνάλ,
και την Αγία της Άβιλας παράφορα αγαπούσε,
συχνά στίχους απάγγελνε θλιμμένους γαλλικούς,
κι ώρες πολλές προς τη γαλάζιαν έκταση εκοιτούσε.

Κι εγώ, που μόνον εταιρών εγνώριζα κορμιά,
κι είχα μιαν άβουλη ψυχή δαρμένη απ' τα πελάη,
μπροστά της εξανάβρισκα την παιδική χαρά
και, σαν προφήτη, εκστατικός την άκουα να μιλάει.

Ένα μικρό της πέρασα σταυρόν απ' το λαιμό
κι εκείνη ένα μου χάρισε μεγάλο πορτοφόλι
κι ήμουν ο πιο δυστυχισμένος άνθρωπος της γης,
όταν εφθάσαμε σ' αυτήν που θα 'φευγε, την πόλη.

Την εσκεφτόμουνα πολλές φορές στα φορτηγά,
ως ένα παραστάτη μου κι άγγελο φύλακά μου,
και μια φωτογραφία της στην πλώρη ήταν για με
όαση, που ένας συναντά μεσ' στην καρδιά της Άμμου.

Νομίζω πως θε να 'πρεπε να σταματήσω εδώ.
Τρέμει το χέρι μου, ο θερμός αγέρας με φλογίζει.
Κάτι άνθη εξαίσια τροπικά του ποταμού βρωμούν,
κι ένα βλακώδες Μαραμπού παράμερα γρυλίζει.

Θα προχωρήσω!... Μια βραδιά σε πόρτο ξενικό
είχα μεθύσει τρομερά με ουίσκυ, τζιν και μπύρα,
και κατά τα μεσάνυχτα, τρικλίζοντας βαριά,
το δρόμο προς τα βρωμερά, χαμένα σπίτια επήρα.

Αισχρές γυναίκες τράβαγαν εκεί τους ναυτικούς,
κάποια μ' άρπαξ' απότομα, γελώντας, το καπέλο
(παλιά συνήθεια γαλλική του δρόμου των πορνών)
κι εγώ την ακολούθησα σχεδόν χωρίς να θέλω.

Μια κάμαρα στενή, μικρή, σαν όλες βρωμερή,
οι ασβέστες απ' τους τοίχους της επέφτανε κομμάτια,
κι αυτή ράκος ανθρώπινο που εμίλαγε βραχνά,
με σκοτεινά, παράξενα, δαιμονισμένα μάτια.

Της είπα κι έσβησε το φως. Επέσαμε μαζί.
Τα δάχτυλά μου καθαρά μέτρααν τα κόκαλά της.
Βρωμούσε αψέντι. Εξύπνησα, ως λένε οι ποιητές
«μόλις εσκόρπιζεν η αυγή τα ροδοπέταλά της».

Όταν την είδα και στο φως τ’ αχνό το πρωινό,
μου φάνηκε λυπητερή, μα κολασμένη τόσο,
που μ' ένα δέος αλλόκοτο, σαν να 'χα φοβηθεί,
το προτοφόλι μου έβγαλα γοργά να την πληρώσω.

Δώδεκα φράγκα γαλλικά... Μα έβγαλε μια φωνή,
κι είδα μια εμένα να κοιτά με μάτι αγριεμένο,
και μια το πορτοφόλι μου... Μ' απόμεινα κι εγώ
έναν σταυρό απάνω της σαν είδα κρεμασμένο.

Ξεχνώντας το καπέλο μου βγήκα σαν τον τρελό,
σαν τον τρελό που αδιάκοπα τρικλίζει και χαζεύει,
φέρνοντας μέσα στο αίμα μου μια αρρώστια τρομερή,
που ακόμα βασανιστικά το σώμα μου παιδεύει.

Λένε για μένα οι ναυτικοί που εκάμαμε μαζί
πως χρόνια τώρα με γυναίκα εγώ δεν έχω πέσει,
πως είμαι παλιοτόμαρο και πως τραβάω κοκό.
Μ' αν ήξεραν οι δύστυχοι, θα μ' είχαν συχωρέσει...

Το χέρι τρέμει... Ο πυρετός... Ξεχάστηκα πολύ,
ασάλευτο ένα Μαραμπού στην όχθη να κοιτάζω.
Κι έτσι καθώς επίμονα κι εκείνο με κοιτά,
νομίζω πως στη μοναξιά και στη βλακεία του μοιάζω...

Τετάρτη, 24 Σεπτεμβρίου 2008

Ο Wong Kar Wai νεκραναστημένος απ’ τις Στάχτες του Χρόνου

Σκηνοθεσία που θα μπορούσε και να θυμίζει Sergio Leone με εικόνες που θα μπορούσαν και να θυμίζουν Andrei Tarkovsky· στήσιμο των εικόνων με τρόπο που θα μπορούσε και να θυμίζει Satyajit Ray και ξεδίπλωμα τους με τον τρόπο που θα μπορούσε και να θυμίζει Alejandro Jodorowsky· και πάνω απ’ όλο αυτό το εκρηκτικό εικαστικό collage να πλανάται το φάντασμα του Sergey Paradjanov! Ο Wong Kar Wai στις Στάχτες του Χρόνου ( Ashes of Time ) κατορθώνει για μία ακόμα φορά να εκπλήξει τους πάντες και να ξεπεράσει τον εαυτό του. Ο σκηνοθέτης του Chungking Express (1994) και του Happy Together (1997) έχοντας την τόλμη, στα 52 του, να διαγράψει ολοσχερώς ολόκληρη την προσωπική κινηματογραφική ιστορία του (πράγμα από μόνο του σημαντικότατο όσο και σπάνιο για ‘φτασμένο’ καλλιτέχνη), να αποδομήσει πλήρως ένα ολόκληρο κινηματογραφικό είδος και να φλερτάρει ‘ξεδιάντροπα’ με όλη την ιστορία του κινηματογράφου (ή τουλάχιστον με κάποιες οριακές μορφές του, όπως αυτές που προαναφέρθηκαν), ο Wong Kar Wai κατορθώνει να δημιουργήσει έναν νέο – καίτοι εντυπωσιακά οικείο – κινηματογράφο.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Wong Kar Wai είναι ένας σκηνοθέτης που δεν φοβάται να πειραματιστεί. Η στροφή από τις avant-garde ταινίες του της δεκαετίας του 1990 στον υποβλητικό και πανδαισιακών χρωμάτων μελαγχολικό λυρισμό του In the Mood for Love (2000) και του 2046 (2004), από κει πέρυσι στο Hollywood και στο My Blueberry Nights και φέτος επιστροφή στις ρίζες του ασιατικού κινηματογράφου με την εικονοπλασία του ανατολικό-ευρωπαϊκού κινηματογράφου!

Η μοναδική πρωτοτυπία, όμως, του Ashes of Time έγκειται στο γεγονός ότι επαναπροσδιορίζει ένα ολόκληρο κινηματογραφικό είδος. Διότι μετά την επιτυχία του Τίγρης και Δράκος ένα μεγάλο μέρος της κινεζικής, και εν γένει ασιατικής, κινηματογραφικής παραγωγής προσανατολίστηκε σε γυρίσματα ταινιών δράσης επικών – ιστορικών προδιαγραφών. Εσμός που από μόνος του επιβλήθηκε ως ένα ιδιαίτερο κινηματογραφικό είδος. Και βέβαια το κυρίαρχο χαρακτηριστικό των ταινιών αυτών είναι η ευθύγραμμη αφηγηματική εξέλιξη της πλοκής και σκηνές που κατακλύζονται – ή προσπαθούν να κατακλύζονται – από καταιγιστική δράση. Ο υποψήφιος θεατής, υπό την επήρεια ακριβώς αυτού του είδους ταινιών, εισέρχεται στην κινηματογραφική αίθουσα με την υποσυνείδητη αναμονή-προσδοκία να παρακολουθήσει μια εύκολα παρακολουθούμενη αφηγηματικά ταινία χορογραφημένων ξιφομαχιών και ηρωικών αυτοθυσιών. Ο ορίζοντας των προσδοκιών του εντός των πέντε πρώτων λεπτών θα έχει κατακομματιαστεί. Στο Ashes of Time δεν υπάρχει τίποτα απ’ όλα αυτά!

Κατ’ αρχάς, μολονότι η ταινία είναι διαρθρωμένη στη λογική της παρακολούθησης των εναλλαγών των εποχών, δεν υφίσταται καθόλου σε αφηγηματικό επίπεδο μια ευθύγραμμη χρονική εξέλιξη της πλοκής κι αυτό – ή ακριβώς γι αυτό – σε μια ταινία που η μνήμη και ο χρόνος αποτελούν το βασικό θέμα της: «Ο χειρότερος εχθρός του ανθρώπου είναι η μνήμη» ισχυρίζεται ένας εκ των κεντρικών πρωταγωνιστών και η ταινία ξεκινάει. Ένα υποβλητικά μελαγχολικό ταξίδι ενάντια στο χρόνο και στη μνήμη. Μία προσπάθεια να μην επαναλάβεις τα λάθη του παρελθόντος στο παρόν. Όταν όμως τα λάθη αυτά σε στοιχειώνουν μετατρέποντας την κάθε σου πράξη σε πράξη αυτοάμυνας, όταν προσπαθείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου, να μην ξαναπληγωθείς, το μόνο που καταφέρνεις είναι τελικά να πληγώνεις εκδικητικά την ανθρωπότητα ολόκληρη στα πρόσωπα των κοντινών σου αντιπροσώπων της. «Αν ο άνθρωπος δεν θυμόταν, θα μπορούσε να ξεκινά κάθε μέρα απ’ την αρχή». Είναι όμως έτσι ακριβώς; Την εμμέσως αρνητική απάντηση θα την δώσει ο Quong Hi, ένας εκ των δευτερευόντων ηρώων της ταινίας, απευθυνόμενος με την χαρακτηριστική ανεμελιά του στον κεντρικό ήρωα Ouyang Feng: «Δεν θέλω, δεν θα ήθελα ποτέ να γίνω σαν εσένα. Η διαφορά μας έγκειται στο ότι εσύ δεν θα μπορούσες ποτέ να ρισκάρεις τη ζωή σου για ένα αυγό!»… ακούμε το γέλιο του… fade out… το πρόσωπο του Ouyang Feng σβήνει…

Αν όμως δεν υπάρχει χρονική αλληλουχία κι αν ο χρόνος και η μνήμη είναι οι κεντρικοί πρωταγωνιστές αυτής της ταινίας, που φορούν απλώς, για τις ανάγκες της μυθοπλασίας, τα προσωπεία ορισμένων τυχαίων ανθρώπων (τυχαίων με την έννοια πως θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι και κάποιοι άλλοι ή απλούστατα ο οποιοσδήποτε) είναι ουσιαστικά αδύνατον να έχεις δράση κινηματογραφικά εννοούμενη. Κι αυτό είναι που μας φέρνει στο δεύτερο χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί ολοσχερώς το Ashes of Time από τις υπόλοιπες τέτοιου είδους ασιατικές ταινίες. Η αφήγηση φροντίζει να είναι χαρακτηριστικά και επιτηδευμένα αργή, σχεδόν υπνωτιστική, αφήνοντας τον θεατή να βυθιστεί στην εικόνα, να τον τυλίξει με τη μαγεία της, να την αποκωδικοποιήσει, να καταλάβει τη σημασία της, να στοχαστεί σε τελική ανάλυση επάνω στο χρόνο και επάνω στην ίδια τη δική του μνήμη, την ίδια του τη ζωή και τη σημασία της προσωπικής του μνήμης στη διαμόρφωση του παρόντος του. Διότι ο Wong Kar Wai σχεδόν καταφέρνει να σε κάνει να ξεχάσεις πως παρακολουθείς ταινία υποχρεώνοντας σε μέσα από τη χρήση κινούμενων εικόνων να αναπλάσεις τη δική σου μνήμη και να την ανα-βιώσεις μέσα στο διάστημα που κρατά μια ταινία. Και είναι ελάχιστα πραγματικά τα σύγχρονα έργα τέχνης εν γένει που κατορθώνουν το ακατόρθωτο: να σε κάνουν μέσα από αυτά να ‘διαβάσεις’ τον εαυτό σου, ο καθένας τον εαυτό του, και όχι τον ‘εαυτό’ του καλλιτέχνη.

Κι αν για κάποιο λόγο καινοτομεί ο Wong Kar Wai και κατορθώνει να θέσει τις βάσεις ενός νέου κινηματογράφου, μιας νέας τέχνης είναι ακριβώς γι αυτό: αξιοποιώντας σε επίπεδο τεχνικής το ήδη υπάρχων, και την οικειότητα που αυτό προξενεί στον έκαστο αποδέκτη, κατορθώνει να καταστρατηγήσει το όποιο καλλιτεχνικό ‘εγώ’ και να φτάσει στον ‘άλλον’· με φόρμες και με υλικά χρησιμοποιημένα κατορθώνει όχι να δημιουργήσει μία ακόμη ‘προσωπική’ ταινία, αλλά να φτιάξει μια ταινία που ανήκει σε όλους και ταυτόχρονα σε κανέναν.

Δευτέρα, 22 Σεπτεμβρίου 2008


















Κυριακή, 21 Σεπτεμβρίου 2008

Εβδομάδα Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005)

Ένας διαδικτυακός διάλογος με τον ιστοχώρο Μετεωρολογικά


Edvard Munch, Jealousy, 1896

Ο νεκρός της ζωής μας

Ιωάννης Βενιαμίν Δ’ Αρκόζι

Ο Ιωάννης Βενιαμίν Δ’ Αρκόζι που πέθανε –

«εν ζωή» – και αναστήθηκε μόλις νυχτώνει

κάθε βράδυ σφάζει τα κοπάδια του – γίδια βόδια και

πρόβατα πολλά – πνίγει όλα τα πουλιά του αδειάζει

τα ποτάμια του και πάνω στον κατάμαυρο σταυρό

που ‘χει στημένο καταμεσίς στο δωμάτιο του

σταυρώνει την αγαπημένη του. Ύστερα κάθεται μπρος

στ’ ανοιχτό παράθυρο καπνίζοντας την πίπα του

φτωχός και δακρυσμένος και σκέφτεται να ‘χε

κι αυτός κοπάδια βόδια γίδια και πρόβατα πολλά

να ‘χε ποτάμια με γρήγορα ολοκάθαρα νερά

να θαύμαζε κι αυτός το φτερούγισμα των πουλιών

να χαίρονταν κι αυτός τη ζεστή ανάσα της γυναίκας

(Παραλογαίς, 1948)

Σάββατο, 20 Σεπτεμβρίου 2008

Εβδομάδα Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005)

Ένας διαδικτυακός διάλογος με τον ιστοχώρο Μετεωρολογικά


Marc Chagall, Dreamer, 1945

Η Μαρία

Η Μαρία σκεφτική

έβγαζε τις κάλτσες της

Από το σώμα της έβγαιναν

φωνές άλλων ανθρώπων

ενός στρατιώτη που μιλούσε σαν

ένα πουλί

ενός αρρώστου που είχε πεθάνει από πόνους


και το κλάμα της μικρής ανεψιάς της Μαρίας

που αυτές τις μέρες είχε γεννηθεί

Η Μαρία έκλαιγε έκλαιγε

τώρα η Μαρία γελούσε

άπλωνε τα χέρια της το βράδυ

έμενε με τα πόδια ανοιχτά

Ύστερα σκοτείνιαζαν τα μάτια της

μαύρα μαύρα θολά σκοτείνιαζαν

Το ραδιόφωνο έπαιζε

Η Μαρία έκλαιγε

Η Μαρία έκλαιγε

Το ραδιόφωνο έπαιζε

Τότε η Μαρία

σιγά-σιγά άνοιγε τα χέρια της

άρχιζε να πετάει

γύρω-γύρω στο δωμάτιο

(Τα φάσματα ή Η χαρά στον άλλο δρόμο, 1958)

Παρασκευή, 19 Σεπτεμβρίου 2008

Εβδομάδα Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005)

Ένας διαδικτυακός διάλογος με τον ιστοχώρο Μετεωρολογικά


Egon Schiele, The Death and the Maiden


Τι θλιβερός χειμώνας, Θέ μου! Τι θλιβερός χειμώνας! Ένα πορτοκαλί μεσοφόρι κρέμεται, ένα ροζ ξεσκονόπανο και βρέχει. Ένας γέρος κοιτάζει μεσ’ απ’ το τζάμι. Ένα ξερό δέντρο, ένα φως αναμμένο χρώμα πορτοκαλιού. Ένα δέντρο με πορτοκάλια πιο πέρα. Και το κορίτσι αναποδογυρισμένο και το φλιτζάνι σπασμένο κι όλοι, Θέ μου, να κλαίνε να κλαίνε να κλαίνε

Κι ύστερα χρήματα χρήματα χρήματα πολλά

Τι θλιβερός χειμώνας, Θέ μου! Τι θλιβερός χειμώνας, Θέ μου!

Τι θλιβερός χειμώνας


Βρέχει όπως και στο προηγούμενο ποίημα την Πορτοκαλιά

Μια γυναίκα μ’ έναν καθρέφτη και κάτι σύρματα προσπαθεί

να κρατήσει τα χρόνια. Όμως τα χρόνια φεύγουν

τα σύρματα μπαίνουν βαθιά μέσα στα μάγουλα της

τα ξεσκίζουν τρέχουν αίματα

ενώ ένα άγριο χέρι με μια κιμωλία πηγαινοέρχεται

και βάφει τα μαλλιά της άσπρα

(Όταν σας μιλώ, 1956)

Πέμπτη, 18 Σεπτεμβρίου 2008

Εβδομάδα Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005)

Ένας διαδικτυακός διάλογος με τον ιστοχώρο Μετεωρολογικά


George Grosz, Suicide (1926)

Η σκηνή

Απάνω στο τραπέζι είχανε στήσει

ένα κεφάλι από πηλό

τους τοίχους τους είχαν στολίσει

με λουλούδια

απάνω στο κρεβάτι είχανε κόψει από χαρτί

δυο σώματα ερωτικά

στο πάτωμα τριγύριζαν φίδια

και πεταλούδες

ένας μεγάλος σκύλος φύλαγε

στη γωνιά

Σπάγγοι διασχίζαν το δωμάτιο απ’ όλες

τις πλευρές

δε θα ‘ταν φρόνιμο κανείς

να τους τραβήξει

ένας από τους σπάγγους έσπρωχνε τα σώματα

στον έρωτα

Η δυστυχία απ’ έξω

έγδερνε τις πόρτες

(Με το πρόσωπο στον τοίχο, 1952)