Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Cinema. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Cinema. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή 18 Δεκεμβρίου 2009

Η ιστορία ενός φιλήσυχου ανθρώπου

Jean Dubuffet, Monsieur Plume plis au pantalon (Portrait d'Henri Michaux), 1947



ο χρονος σταματαει τον ΔΕΚΕΜΒΡΗ


οι ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ δεν ειναι ουτοπια


Παρασκευη 18/12/200
ωρα : 19:30



προβολη της ταινιας Η ιστορια ενος φιλησυχου

ανθρωπου


θα ακολουθησει συζητηση με τον σκηνοθετη
Γιωργο Μπακαλη




ΣΤΕΚΙ ΑΝΤΙΚΡΥ Αγ.ΓΛυκεριας 20



http://www.youtube.com/watch?v=Oz6kpVbR7Y8&feature=player_embedded



http://www.youtube.com/watch?v=tIcb6Y2cNiE&feature=player_embedded

Σάββατο 6 Ιουνίου 2009

Soirée Documentaire


Soirée Documentaire


Jeudi 11 Juin à 20.00


(débat à l’issue de la séance avec les étudiants)



Projection de films documentaires

des étudiants du département Cinéma de l’Université Paris 8,

ateliers de Licence et Master «Création et réalisation audiovisuelle»



François de Mélinée Chanard (19’/2008)

Le Bar du Marché de Daphné Heretakis et Maria Kanellou (35’/2009)

Siciliennes de Laetitia Guillaumain (30’/2008)

Silence, je tourne, elle chante de Alessandra Henriques-Pascaud (29’/2008)


Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου 2009

Αφιέρωμα στον Peter Watkins



Ολοήμερο αφιέρωμα στον μεγάλο άγγλο σκηνοθέτη Peter Watkins (The War Game, Punishment Park, La Commune (Paris, 1871), Edvard Munch) με την ταινία του, που προβάλλεται για πρώτη φορά σε παρισινές αίθουσες, το Fritänkaren (The Free Thinker), αφιερωμένη στη ζωή του August Strindberg, και συζήτηση με το σκηνοθέτη για το βιβλίο του Media Crisis.

***



Les Écrans Citoyens

Cycle : LE CINÉMA DE L'INSURRECTION


Peter Watkins, la crise des médias et le Libre-penseur (Fritänkaren) [Suède, 1994, 4 h 30'] aux

Écrans citoyens

Dimanche 8 février 2009, de 14 h à 23 h


Les Écrans citoyens vous proposent une expérience inédite : une journée entière avec Peter Watkins non seulement autour de son film le Libre-penseur, mais autour de la crise des médias que le cinéaste a analysée dans son livre Media Crisis (2002). Le grand cinéaste -- rejoignant là, au-delà de toute espérance, l'esprit des Écrans citoyens -- a souhaité que cette rencontre avec le public puisse tout simplement avoir le temps d'avoir lieu et ne pas tomber elle-même dans ce refus de la temporalité qui caractérise notre époque (et particulièrement ses images), et que son œuvre n'a cessé d'épingler.

Le Libre-penseur évoque la vie et l'œuvre du dramaturge suédois August Strindberg (1849-1912), de la même manière que l'Edvard Munch du cinéaste (que Bergman considérait comme le plus grand film jamais consacré à un artiste) évoquait la vie et l'œuvre du grand peintre norvégien, par trois aspects privilégiés d'une vie : l'influence de son enfance sur sa personnalité et sur son œuvre, le sens de sa relation avec sa première femme, et la manière dont il se confronta aux injustices sociales de son temps.

Watkins réalise ici un de ses plus grands films. Sa démarche est fondée sur l'humilité : un effacement complet derrière son sujet, qui lui permet de restituer à son héros l'unité de tout destin humain, plongeant celui de Strindberg, contrairement à tant de biographies filmées, dans les méandres de la société de son temps, et démontrant ainsi à quel point toute existence est conditionnée par un contexte -- et par-dessus tout par une enfance.

Dans l'ensemble de son œuvre, Peter Watkins n'a cessé de dénoncer ce qu'il appelle la Monoforme : le mitraillage médiatique des images et des sons, la narration répétitive et fragmentée, auxquels nous soumet depuis 30 ou 40 ans le langage audiovisuel, et qui n'a d'autre objectif que de nous diviser, de détruire chez les citoyens tout sens du collectif, afin de formater nos consciences par une relation brutale, passive et vigoureusement hiérarchisée entre un public et son film.

Le Libre-penseur a été conçu en réaction à cette tyrannie. Le film tente, à différents niveaux, d'ouvrir l'espace du film au public. Les scènes durent beaucoup plus longtemps que celles auxquelles nous sommes habitués ; très souvent, nous voyons où elles commencent et où elles finissent, dans le respect de leur temporalité réelle : et nous en devenons ainsi en quelque sorte le spectateur actif. C'est de cette manière que Watkins, au départ d'un destin singulier, rejoint ses préoccupations sur les mass media d'aujourd'hui. Le Libre-penseur suit un rythme inverse, et la longueur du film, au lieu d'engendrer l'ennui, permet au contraire à chacun de devenir acteur lui aussi, de réfléchir, de réagir, de s'opposer.

Mais l'originalité supplémentaire du Libre-penseur vient de ce que son mode de production et de tournage ont concrétisé sur un plateau la thématique même du cinéaste, en faisant de ce film une expérience unique dans l'histoire du cinéma. Watkins obtint en effet, en 1992, que la Nordens Folk High School finance le film comme un cours d'audiovisuel. Le Libre-penseur qui s'ensuivit est ainsi le fruit d'une expérience collective de deux années avec les élèves d'un lycée suédois, qui participèrent, à égalité avec le cinéaste, à toutes les étapes de la création.

Le débat que les Écrans citoyens et Peter Watkins proposeront ce 8 février au public ne se limitera pas au Libre-penseur, mais sera l'occasion, au départ de ce film, de réfléchir et de discuter avec lui, avec franchise et lucidité, sur le rôle joué par les médias d'aujourd'hui dans notre perception du monde.

C'est pour toutes ces raisons que notre rencontre avec Peter Watkins ne pouvait, sous peine d'être dépourvue de sens, que se faire sur une véritable durée : celle d'un dimanche, d'une salle de cinéma accueillante, et d'un cinéaste généreux de son temps. Il est évident que ceux qui ne souhaiteraient assister qu'à la projection du film sans assister au débat sont également les bienvenus. Mais ils manqueront sans doute l'essentiel de cette journée exceptionnelle.

Emmanuel Leclercq

Président des Écrans citoyens

Τετάρτη 24 Σεπτεμβρίου 2008

Ο Wong Kar Wai νεκραναστημένος απ’ τις Στάχτες του Χρόνου


Σκηνοθεσία που θα μπορούσε και να θυμίζει Sergio Leone με εικόνες που θα μπορούσαν και να θυμίζουν Andrei Tarkovsky· στήσιμο των εικόνων με τρόπο που θα μπορούσε και να θυμίζει Satyajit Ray και ξεδίπλωμα τους με τον τρόπο που θα μπορούσε και να θυμίζει Alejandro Jodorowsky· και πάνω απ’ όλο αυτό το εκρηκτικό εικαστικό collage να πλανάται το φάντασμα του Sergey Paradjanov! Ο Wong Kar Wai στις Στάχτες του Χρόνου ( Ashes of Time ) κατορθώνει για μία ακόμα φορά να εκπλήξει τους πάντες και να ξεπεράσει τον εαυτό του. Ο σκηνοθέτης του Chungking Express (1994) και του Happy Together (1997) έχοντας την τόλμη, στα 52 του, να διαγράψει ολοσχερώς ολόκληρη την προσωπική κινηματογραφική ιστορία του (πράγμα από μόνο του σημαντικότατο όσο και σπάνιο για ‘φτασμένο’ καλλιτέχνη), να αποδομήσει πλήρως ένα ολόκληρο κινηματογραφικό είδος και να φλερτάρει ‘ξεδιάντροπα’ με όλη την ιστορία του κινηματογράφου (ή τουλάχιστον με κάποιες οριακές μορφές του, όπως αυτές που προαναφέρθηκαν), ο Wong Kar Wai κατορθώνει να δημιουργήσει έναν νέο – καίτοι εντυπωσιακά οικείο – κινηματογράφο.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Wong Kar Wai είναι ένας σκηνοθέτης που δεν φοβάται να πειραματιστεί. Η στροφή από τις avant-garde ταινίες του της δεκαετίας του 1990 στον υποβλητικό και πανδαισιακών χρωμάτων μελαγχολικό λυρισμό του In the Mood for Love (2000) και του 2046 (2004), από κει πέρυσι στο Hollywood και στο My Blueberry Nights και φέτος επιστροφή στις ρίζες του ασιατικού κινηματογράφου με την εικονοπλασία του ανατολικό-ευρωπαϊκού κινηματογράφου!

Η μοναδική πρωτοτυπία, όμως, του Ashes of Time έγκειται στο γεγονός ότι επαναπροσδιορίζει ένα ολόκληρο κινηματογραφικό είδος. Διότι μετά την επιτυχία του Τίγρης και Δράκος ένα μεγάλο μέρος της κινεζικής, και εν γένει ασιατικής, κινηματογραφικής παραγωγής προσανατολίστηκε σε γυρίσματα ταινιών δράσης επικών – ιστορικών προδιαγραφών. Εσμός που από μόνος του επιβλήθηκε ως ένα ιδιαίτερο κινηματογραφικό είδος. Και βέβαια το κυρίαρχο χαρακτηριστικό των ταινιών αυτών είναι η ευθύγραμμη αφηγηματική εξέλιξη της πλοκής και σκηνές που κατακλύζονται – ή προσπαθούν να κατακλύζονται – από καταιγιστική δράση. Ο υποψήφιος θεατής, υπό την επήρεια ακριβώς αυτού του είδους ταινιών, εισέρχεται στην κινηματογραφική αίθουσα με την υποσυνείδητη αναμονή-προσδοκία να παρακολουθήσει μια εύκολα παρακολουθούμενη αφηγηματικά ταινία χορογραφημένων ξιφομαχιών και ηρωικών αυτοθυσιών. Ο ορίζοντας των προσδοκιών του εντός των πέντε πρώτων λεπτών θα έχει κατακομματιαστεί. Στο Ashes of Time δεν υπάρχει τίποτα απ’ όλα αυτά!

Κατ’ αρχάς, μολονότι η ταινία είναι διαρθρωμένη στη λογική της παρακολούθησης των εναλλαγών των εποχών, δεν υφίσταται καθόλου σε αφηγηματικό επίπεδο μια ευθύγραμμη χρονική εξέλιξη της πλοκής κι αυτό – ή ακριβώς γι αυτό – σε μια ταινία που η μνήμη και ο χρόνος αποτελούν το βασικό θέμα της: «Ο χειρότερος εχθρός του ανθρώπου είναι η μνήμη» ισχυρίζεται ένας εκ των κεντρικών πρωταγωνιστών και η ταινία ξεκινάει. Ένα υποβλητικά μελαγχολικό ταξίδι ενάντια στο χρόνο και στη μνήμη. Μία προσπάθεια να μην επαναλάβεις τα λάθη του παρελθόντος στο παρόν. Όταν όμως τα λάθη αυτά σε στοιχειώνουν μετατρέποντας την κάθε σου πράξη σε πράξη αυτοάμυνας, όταν προσπαθείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου, να μην ξαναπληγωθείς, το μόνο που καταφέρνεις είναι τελικά να πληγώνεις εκδικητικά την ανθρωπότητα ολόκληρη στα πρόσωπα των κοντινών σου αντιπροσώπων της. «Αν ο άνθρωπος δεν θυμόταν, θα μπορούσε να ξεκινά κάθε μέρα απ’ την αρχή». Είναι όμως έτσι ακριβώς; Την εμμέσως αρνητική απάντηση θα την δώσει ο Quong Hi, ένας εκ των δευτερευόντων ηρώων της ταινίας, απευθυνόμενος με την χαρακτηριστική ανεμελιά του στον κεντρικό ήρωα Ouyang Feng: «Δεν θέλω, δεν θα ήθελα ποτέ να γίνω σαν εσένα. Η διαφορά μας έγκειται στο ότι εσύ δεν θα μπορούσες ποτέ να ρισκάρεις τη ζωή σου για ένα αυγό!»… ακούμε το γέλιο του… fade out… το πρόσωπο του Ouyang Feng σβήνει…

Αν όμως δεν υπάρχει χρονική αλληλουχία κι αν ο χρόνος και η μνήμη είναι οι κεντρικοί πρωταγωνιστές αυτής της ταινίας, που φορούν απλώς, για τις ανάγκες της μυθοπλασίας, τα προσωπεία ορισμένων τυχαίων ανθρώπων (τυχαίων με την έννοια πως θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι και κάποιοι άλλοι ή απλούστατα ο οποιοσδήποτε) είναι ουσιαστικά αδύνατον να έχεις δράση κινηματογραφικά εννοούμενη. Κι αυτό είναι που μας φέρνει στο δεύτερο χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί ολοσχερώς το Ashes of Time από τις υπόλοιπες τέτοιου είδους ασιατικές ταινίες. Η αφήγηση φροντίζει να είναι χαρακτηριστικά και επιτηδευμένα αργή, σχεδόν υπνωτιστική, αφήνοντας τον θεατή να βυθιστεί στην εικόνα, να τον τυλίξει με τη μαγεία της, να την αποκωδικοποιήσει, να καταλάβει τη σημασία της, να στοχαστεί σε τελική ανάλυση επάνω στο χρόνο και επάνω στην ίδια τη δική του μνήμη, την ίδια του τη ζωή και τη σημασία της προσωπικής του μνήμης στη διαμόρφωση του παρόντος του. Διότι ο Wong Kar Wai σχεδόν καταφέρνει να σε κάνει να ξεχάσεις πως παρακολουθείς ταινία υποχρεώνοντας σε μέσα από τη χρήση κινούμενων εικόνων να αναπλάσεις τη δική σου μνήμη και να την ανα-βιώσεις μέσα στο διάστημα που κρατά μια ταινία. Και είναι ελάχιστα πραγματικά τα σύγχρονα έργα τέχνης εν γένει που κατορθώνουν το ακατόρθωτο: να σε κάνουν μέσα από αυτά να ‘διαβάσεις’ τον εαυτό σου, ο καθένας τον εαυτό του, και όχι τον ‘εαυτό’ του καλλιτέχνη.

Κι αν για κάποιο λόγο καινοτομεί ο Wong Kar Wai και κατορθώνει να θέσει τις βάσεις ενός νέου κινηματογράφου, μιας νέας τέχνης είναι ακριβώς γι αυτό: αξιοποιώντας σε επίπεδο τεχνικής το ήδη υπάρχων, και την οικειότητα που αυτό προξενεί στον έκαστο αποδέκτη, κατορθώνει να καταστρατηγήσει το όποιο καλλιτεχνικό ‘εγώ’ και να φτάσει στον ‘άλλον’· με φόρμες και με υλικά χρησιμοποιημένα κατορθώνει όχι να δημιουργήσει μία ακόμη ‘προσωπική’ ταινία, αλλά να φτιάξει μια ταινία που ανήκει σε όλους και ταυτόχρονα σε κανέναν.

Σάββατο 28 Ιουνίου 2008

Παραχαράκτες δολαρίου


.... είναι περισσότερο δίπλα μας από ποτέ....





Είναι φανερό ότι οι κεντρικοί ήρωες αλλά και όλοι όσοι επέζησαν ενός στρατοπέδου συγκεντρώσεως θα αισθάνονται δια βίου ένοχοι για το γεγονός ότι οι ίδιοι επιβίωσαν ενώ κάποιοι άλλοι πέθαναν, καθώς και αμφιβολίες για το αν θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να είχαν πράξει αλλιώς. Ως σκηνοθέτης δεν θα μπορούσα να κατηγορήσω τον Σόροβιτς, τον πρωταγωνιστή μου, για το ότι κατάφερε να μείνει 6 χρόνια στο στρατόπεδο και να βγει ζωντανός – αυτό θα ήταν τουλάχιστον ανήθικο.


Stefan Ruzowitzky


Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Στην πραγματική ζωή αλλά και στο σινεμά. Συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα έχουν γυριστεί και ξαναγυριστεί με ποικίλα αποτελέσματα και οπτικές. Μετά την ταινία όμως του Alain Resnais Nuit et bruillard τι άλλο να από-τυπωθεί στο σελλιλόϊντ για τα στρατόπεδα συγκεντρώσεις των Ναζι; Στην ταινία Παραχαράκτες του Stefan Ruzowitzky, όμως, ενώ το κινηματογραφικό σκηνικό έχει στηθεί σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, η ιστορία δεν επικεντρώνεται σ’ αυτό το γεγονός.

Ο Σόροβιτς, ο ήρωας της ταινίας, είναι περίφημος παραχαράκτης στην ναζιστική Γερμανία. Η κοινωνικοπολιτική κατάσταση δεν τον ενδιαφέρει, αρκεί ο ίδιος να μπορεί να ελίσσεται και να επιβιώνει. Συλλαμβάνεται όμως και οδηγείται στο τέλος κι αυτός με τη σειρά του σε κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Μεταφέρεται από κει με μια ομάδα σε πτέρυγα με προνομιούχους κρατούμενους, σχεδιαστές, γραφίστες, και τυπογράφους. Στην ομάδα κρατούμενων που εντάσσεται στην πτέρυγα υπάρχει κι ο κρατούμενος Μπούργκερ. Ο καθένας πρεσβεύει μια διαφορετική αντίληψη και κοσμοθεωρία που αποτυπώνεται στις θέσεις και στις πράξεις τους μπροστά στα διλήμματα που τους παρουσιάζονται. Αυτές οι δυο κοσμοθεωρίες συγκρούονται συνεχώς από το πιο αδιάφορο καθημερινό γεγονός (μια παρτίδα χαρτιά – ιδιοφυές σεναριακό εύρημα), μέχρι το ζωτικό ζήτημα για τους Εβραίους κρατούμενους (παραχάραξη δολαρίου). Θέση στην διαμάχη αυτή ο σκηνοθέτης προσπαθεί να φαίνεται πως δεν παίρνει, η πλάστιγγα δεν γέρνει με το μέρος κανενός, οι πράξεις συνείδησης κι επιβίωσης αντιμάχονται συνεχώς σε λεπτές ισορροπίες. Ο Σόροβιτς κινείται συνεχώς με βάση τα προσωπικά του κίνητρα κι ο Μπούργκερ με όρους κοινωνικούς. Το συλλογικό άτομο βρίσκει την πλήρη συνείδηση του στο πρόσωπο του.

Μπούργκερ: - Δεν το θέλω. Όσο είμαι εδώ και περνάμε καλά, την ίδια στιγμή οι άλλοι έξω…

Σόροβιτς: - Δεν θα δώσω στους Ναζί την χαρά να αισθάνομαι ντροπή επειδή ζω…

Ο σκόπελος της παραχάραξης του αγγλικού νομίσματος προσπερνάται κι ο απώτερος στόχος του Γ’ Ράιχ να αγοράσει υλικά για τη συνέχιση του πολέμου κι να προσπαθήσει να οδηγήσει τις οικονομίες της Βρετανίας και των ΗΠΑ σε κρίση περνάει από την παραχάραξη του δολαρίου. Το κομβικό αυτό σημείο για του ήρωες αλλά και για την έκβαση του πόλεμου έρχεται να φέρει στην επιφάνεια ηθικά και προσωπικά διλήμματα πάνω και στα οποία επικεντρώνεται η ταινία. Ήδη το καλογραμμένο και πετυχημένο σενάριο μας οδηγεί με δραματουργική ακρίβεια. Η επίτευξη του στόχου επιτυγχάνεται αφού οι πρωταγωνιστές του ηθικού δράματος θα περάσουν δια πυρός και σιδηρού, με την λύση να δίνεται από το ίδιο το τέλος του πόλεμου και την απελευθέρωση τους από τους υπόλοιπους κρατούμενους. Τον ήρωα τον παρακολουθούμε στο τέλος να ξεφορτώνεται τα χρήματα και να ανακουφίζεται από το βάρος του παρελθόντος. Ακριβώς η τελική λύση είναι που το κάνει ενδιαφέρον το φιλμ και περισσότερο επίκαιρο ίσως κι από την πρόθεση του σκηνοθέτη. Ο σκηνοθέτης είχε και προσωπικούς λόγους να γυρίσει μια τέτοιας θεματικής ταινία λόγω του ναζιστικού παρελθόντος της οικογένειας του. Σε κάθε περίπτωση το ζήτημα που φαίνεται να θέλει να θέσει η ταινία δεν είναι διαχείριση του παρελθόντος από τον πρωταγωνιστή, ασχέτως αν ήταν κι αυτό ανάμεσα στις προθέσεις του. Η ταινία αρχίζει με τον ήρωα στην θάλασσα και μια εφημερίδα να μας ενημερώνει για το τέλος του πόλεμου. Ξέφυγε από τα χέρια του κι ασυνείδητα μας μίλησε για μια διαχρονική προβληματική, ανάμεσα στον αγώνα για επιβίωση και τον αγώνα για την συνείδηση, προβληματική που είναι επίκαιρη όσο ποτέ, όχι μόνο αυτή καθαυτή αλλά κι ο τρόπος ανάπτυξης. Το ανοιχτό (επί της ουσίας) τέλος, η συνείδηση δηλαδή που αποκτά ο ήρωας είναι το αιχμηρό σημείο της ταινίας. Ανοιχτό γιατί η λύση, το πως δηλαδή θα επιδράσει η συνείδηση πάνω στον ήρωα δεν το μαθαίνουμε. Αλλάζει ο άξονας της ζωής του; Η ταινία επιτυγχάνει μια αξιοθαύμαστη ισορροπία ανάμεσα στην ρεαλιστική αφήγηση και στην υπέροχη στιλιζαρισμένη φωτογραφία του Benedict Neunenfels, στις δυνατές εσωτερικές ερμηνείες και στην υποβλητική ατμόσφαιρα που υπαγορεύεται από την ηχητική μπάντα.

Αυτός ο τρόπος ανάπτυξης, ότι δηλαδή ο ήρωας εκκινεί την σύγκρουση του με το περιβάλλον είτε από ένα λάθος του είτε από ένα τυχαίο περιστατικό κι οδηγείται κατ’ ανάγκη στην συνείδηση, είναι ένα μοντέλο που ταιριάζει στο σήμερα, στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Έννοιες κι ιδέες που πριν μπορούσαν να ξεσηκώσουν αρνητικά ή θετικά τον άνθρωπο τώρα είναι άδειες και προσχηματικές. Το διαφημιστικό σλόγκαν αφομοίωσε κι αλλοίωσε κάθε λέξη. Εμφυτεύτηκε στο εννοιολογικό και γλωσσικό DNΑ του ανθρώπου. Αυτήν την πορεία προς την συνείδηση μπορεί να εκμεταλλευτεί ο δημιουργός και να επαναδιαπραγματευτεί διαχρονικές προβληματικές και να βρει να σημεία ρήξης. Η αφήγηση είναι ένα από τα κύρια συστατικά πάνω στα οποία βασίστηκε όλο το μοντέρνο σινεμά και καθορίστηκε από το περιεχόμενο με βαρύτητα στο θέμα κι όχι στο μύθο. Ο Σόροβιτς είναι περισσότερο δίπλα μας από ποτέ.


Γ. Jesus


*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Βαβυλωνία

Σάββατο 10 Μαΐου 2008

I am an Asian director but that's OK


Η Ασία μια δεύτερη Ευρώπη


Βλέπω μόνο παλιές ταινίες σπανίως κάτι που έχει γυριστεί μετά το 1980

Παρκ Τσαν - Γουκ


O Παρκ Τσαν - Γουκ δίκαια συγκαταλέγεται στην αφρόκρεμα της νέας γενιάς του Ασιατικού κινηματογράφου. Η καινούργια του ταινία I am Cyborg but that’s ok είναι μια αλληγορία σε ελάσσονα τόνο. Μια κοπέλα η Young -goon νομίζει ότι είναι ρομπότ και νοσηλεύεται στο ψυχιατρείο. Άξονας της αφήγησης η άρνηση της ηρωίδας να φάει. Ο Il-soon που νοσηλεύεται κι αυτός στο ψυχιατρείο έλκεται από την Young - goon και μια παράξενη σχέση εξελίσσεται. Ο σκηνοθέτης, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά μάστορας της αφήγησης έχοντας τον έλεγχο του υλικού, αν κι μερικά του ανοίγματα σε άλλες αφηγήσεις δεν είναι πάντα πετυχημένα και δεν προσθέτουν τίποτα στην προώθηση της δράσης, ίσως κι η μόνη αδυναμία της ταινίας από άποψη δομής. Ισορροπεί με δεξιοτεχνία ανάμεσα στο παράλογο και στο ρεαλισμό. Ο θεατής εισέρχεται απόλυτα στον κόσμο που δημιουργεί ο σκηνοθέτης κι οι ήρωες του. Βάζω συνειδητά τον σκηνοθέτη σε δικτατορικό θώκο και τους ήρωες μαριονέτες του, αλλιώς δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει η ταινία. Κάποιοι μιλούν για σουρεαλισμό που δεν νομίζω ότι ανταποκρίνεται σε καμία περίπτωση με την ταινία. Στο σουρεαλισμό έχουμε την ένωση του φανταστικού με το πραγματικό, στην ταινία απλά έχουμε υποκειμενικές εντυπώσεις κι αισθήσεις και με την αφήγηση μας δημιουργείται η εντύπωση του ρεαλιστικού, αλλά η ψευδαίσθηση αυτή γρήγορα διαλύεται δείχνοντας μας τι πραγματικά συμβαίνει. Οι δυο πρωταγωνιστές διακατέχονται από εμμονές, όπως κι όλοι οι τρόφιμοι άλλωστε, αν κι οι εμμονές που μας παρουσιάζονται δεν είναι καθόλου τυχαίες. Η Young - goon νομίζει ότι είναι ρομπότ (δεν τρώει, θέλει να αποβάλει κάθε ανθρώπινο συναίσθημα, κτλ.) και προσπαθεί να μάθει το νόημα της ύπαρξης, ο Il-soon κλέβει και γενικότερα εμφανίζει αντικοινωνική συμπεριφορά προκειμένου να μην εξαφανιστεί. Οι γιατροί από την άλλη αποτελούν τον από τα πάνω έλεγχο και καθοδήγηση, χωρίς ποτέ να μπορούν να δώσουν λύση. Ανίκανοι και περιθωριοποιημένοι στο περιβάλλον που οι ίδιοι δημιούργησαν. Η λύση κι η ένωση των δυο νέων έρχεται μέσα από την υπερβατική δύναμη του έρωτα, διαχρονική αξία ρήξης σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα αξιών και κανόνων.

Ο Παρκ Τσαν - Γουκ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του σύγχρονου ασιατικού κινηματογράφου που έχει κατακτήσει – κατακλύσει – τον δυτικοευρωπαϊκό κινηματογραφικό στερέωμα. Μπροστά στο τέλμα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου (ο αμερικανικός εδώ και μια δεκαετία είναι σχεδόν ανύπαρκτος, και μάλιστα συνολικά και συλλογικά, και όχι μόνο το Hollywood), ήρθαν οι Ασιάτες με ένα διαφορετικό πολιτιστικό υπόβαθρο και με μια κουλτούρα σε άνθηση, να ανανεώσουν τους δυτικοευρωκεντρικους μύθους. Η κυριαρχία του δυτικοευρωπαϊκού πολιτισμού είναι δεδομένη κι αναμφισβήτητη. Οι ασιατικές ταινίες ποτέ δεν ήρθαν σε πλήρη ρήξη με αυτό το μοντέλο, γι αυτό και περπάτησαν εμπορικά και καλλιτεχνικά στο ήδη υπάρχων κινηματογραφικό καθεστώς. Αποτέλεσαν όμως έναν εναλλακτικό τρόπο έκφρασης, έναν διαφοροποιημένο κινηματογραφικό σύμπαν. Ήδη οι ευρωπαίοι κυρίως σκηνοθέτες επηρεάζονται άμεσα και το Hollywood απορροφά Ασιάτες σκηνοθέτες. Μοναδική ίσως εξαίρεση ο Κιμ Κι Ντουκ, αν και φαίνεται πως κι ο δικός του κύκλος αρχίζει να κλείνει.

Στην ταινία η προβληματική ανήκει σε άλλες δεκαετίες, δεν έχει να προσθέσει τίποτα απολύτως. Ρομποτοποίηση του ανθρώπου, αυτοματισμός, ασημαντότητα, αντικοινωνική συμπεριφορά, διαφορετικό, επίπεδη πραγματικότητα, όλα ιδωμένα με την οπτική προηγούμενων δεκαετιών. Οι δυο πρωταγωνιστές μοιάζουν με ήρωες του παρελθόντος.

Εν κατακλείδι, το ίδιο σενάριο θα μπορούσε κάλλιστα να έχει γραφτεί κι από έναν ευρωπαίο σκηνοθέτη, όμως δεν θα μπορούσε ποτέ να το υλοποιήσει επιτυχημένα για τα κουρασμένα πλέον μάτια μας. Στο μοναδικό σημείο που οι Ασιάτες εταίροι μας μπορούν να πατήσουν για να δημιουργήσουν, ίσως, επαναστατικά δεδομένα για την έβδομη τέχνη είναι το Anime. Ίσως… αν ο κινηματογράφος ήταν η τέχνη του 20ου αιώνα, τα anime είναι η τέχνη του 21ου αιώνα ...


G. Jesus


*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Βαβυλωνία

Σάββατο 12 Απριλίου 2008

Seraphim falls, η ιστορία μιας εκδίκησης που δεν σέβεται το εαυτό της ....

... από τους άγριους πιστολέρο των western στην υπαρξιακή ταυτότητα του σύγχρονου ατόμου ....


Αγνή, παρθένα εξέλιξη δεν υπάρχει. Η γέννηση είναι αποτέλεσμα μιας αναγκαίας
βίας

Asger Jorn




Το western ανέκαθεν αποτελούσε ένα λαϊκό είδος, στα πρότυπα του χολιγουντιανού θεάματος· ένα βιομηχανικό προϊόν προς κατανάλωση των μαζών. Πάμπολλες ταινίες πέρασαν από το άσπρο πανί, εκ των οποίων κάποιες συγκαταλέχτηκαν ανάμεσα στα αριστουργήματα της έβδομης τέχνης και αποτέλεσαν αναφορές του είδους για ολόκληρο το κινηματογραφικό φάσμα. Μεγάλοι σκηνοθέτες κι αστέρες συνδέθηκαν με το είδος και δοκιμάστηκαν σε αυτό. Ακόμη κι ο εξπρεσιονιστής Fritz Lang κατά την χολιγουντιανή του καριέρα. Εν έτη 2008 τι θέση μπορεί να έχει στο σύγχρονο κινηματογραφικό στερέωμα ένα αναμφίβολα ξεπερασμένο είδος; Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται, όχι ακριβώς μια αναβίωση, αλλά κάποιες μεμονωμένες περισσότερο προσπάθειες να δοθούν σύγχρονα western, από το αριστουργηματικό Dead Man του Jim Jarmusch (μια πλήρης αποδόμηση του είδους, γκονταρικων προθέσεων), μέχρι το οσκαρικό Brokeback mountain του Ang Lee κι η λίστα συνεχίζεται. Πριν ένα εξάμηνο βγήκε στις αίθουσες το Seraphim Falls του David Von Ancken, ο οποίος είχε πετυχημένη προϋπηρεσία στα τηλεοπτικά πλατό (σίγουρα το γεγονός αυτό δεν είναι υπέρ του). Το άρθρο θα ασχοληθεί με την ταινία ως εφαλτήριο κι όχι ως κριτική.

Η ταινία χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος παρακολουθούμε την καταιγιστική καταδίωξη του ενός από τους δυο πρωταγωνιστές (θα τον ονομάσουμε κυνηγημένο), από τον δεύτερο (αντίστοιχα κυνηγό), με μια ομάδα από μισθοφόρους. Η καταδίωξη λαμβάνει χώρα στα χιονισμένα βουνά, με κάδρα που ασφυκτικά κλείνουν τους πρωταγωνιστές δημιουργώντας ένα κλειστοφοβικό τοπίο χωρίς ορίζοντα. Το αδιέξοδο ενυπάρχει σε κάθε σημείο του κάδρου. Ο γρήγορος ρυθμός καταδίωξης και η πάλη, είναι τα δύο στοιχεία που κυριαρχούν. Ο κυνηγός-πρωταγωνιστής από την αρχή έχει το πλεονέκτημα, από το πρώτο κιόλας πλάνο. Ας σταθούμε λίγο στην πρώτη σκηνή η οποία και μας παρέχει το βασικό μοτίβο επάνω στο οποίο και θα κινηθεί ολόκληρη η ταινία. Στα πρώτα πλάνα βλέπουμε τον κυνηγημένο να ψήνει ένα θήραμα και να κοιτάει γύρω του χωρίς να φανερώνει κάποια ιδιαίτερη ανησυχία. Την επόμενη στιγμή κάποιος τον πυροβολεί κι ο ίδιος μετατρέπεται στο εξής σε θήραμα. Αυτό είναι και το βασικό δίπολο, θύτης - θύμα, στο οποίο και θα κινηθεί όλη η ταινία μέχρι την τελική εξίσωση θύτη και θύματος στο φινάλε. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια ωστόσο, τόσο η θέση των δυο ηρώων όσο και η θέση του θεατή απέναντι στα δρώμενα είναι σαφής, μέχρι τα μισά της ταινίας (ταύτιση του με τον κυνηγημένο, ταύτιση με τον αδύνατο). Ωστόσο, στα δεύτερο μισό του πρώτου μέρους η καταδίωξη κάπως χαλαρώνει κι αφήνει χώρο στους χαρακτήρες να αναδειχτούν και την ιστορία να ξετυλιχτεί. Ήδη τα ερωτήματα είναι σημαντικά κι ο θεατής ‘ρουφάει’ κάθε πληροφορία για τους ήρωες του. Ο κυνηγημένος - πρωταγωνιστής καταφέρνει να ξεγλιστρήσει από του διώκτες του αφού βρίσκει άλογο σε ένα σπίτι, για να το χάσει λίγο αργότερα και να γλιτώσει μόλις την τελευταία στιγμή από τον κυνηγό. Το παιχνίδι βρίσκεται ξεκάθαρα στα χέρια του σκηνοθέτη .

Το δεύτερο μέρος αρχίζει με τις αχανείς εκτάσεις της αγρίας Δύσης. Τα πλάνα πλέον είναι ανοιχτά κι ο ορίζοντας μας χαρίζεται απλόχερα. Η κλειστοφοβική ατμόσφαιρα είναι παρελθόν. Μια σειρά από γεγονότα συμβαίνουν κατά την διάρκεια της συνεχιζόμενης καταδίωξης, εναλλάσσοντας συνεχώς τους ρόλους θύτη και θύματος για τους πρωταγωνιστές. Πάντα όμως αποκαθιστάται η τάξη κι οι πρωταγωνιστές διατηρούν την θέση τους όπως κι ο θεατής απέναντι στα δρώμενα (η ταύτιση του με τον κυνηγημένο παραμένει αναλλοίωτη, καλος - κακος, κληροδοτημένη από τα παλιά western και το γενικότερο μανιχαϊστικό στυλ του Ηollywood ). Στο δεύτερο μισό του δεύτερου μέρους την ώρα που κοιμούνται οι δυο πρωταγωνιστές οι σκηνοθετικές νύξεις, πλέον γίνονται δηλώσεις. Με την σκηνή του κοινού ονείρου και του ταυτόχρονου ξυπνήματος, πέρα από τις σημαντικές πληροφορίες για το γεγονός καθεαυτό που πυροδότησε το κυνηγητό (κλασικό μοτίβο, στην σύγχρονη εκδοχή του βέβαια), ο σκηνοθέτης φροντίζει να ταυτίσει, δίχως να αφήνει ποια καμιά αμφιβολία, τους δυο πρωταγωνιστές. Αποκορύφωμα αυτής της ταύτισης η μετέπειτα κι τελευταία σκηνή του δεύτερου μέρους που έρχεται σε αντίθεση με την ίδια την αφηγούμενη ιστορία. Η διασάλευση της τάξης έχει αρχίσει. Σίγουρα η θέση του θεατή ακόμη δεν έχει ‘γκρεμιστεί’, αλλά έχει δεχτεί τα πρώτα σημαντικά ρήγματα. Σε επίπεδο αίσθησης τα πράγματα έχουν πάρει το δρόμο τους για τον θεατή (μην ξεχνάμε ότι στον κινηματογράφο ο θεατής δεν προλαβαίνει να σκεφτεί· από κει προέρχεται κι η μεγάλη δύναμη υποβολής του κινηματογράφου).

Μοιραία, οι δυο αντίπαλοι συναντιούνται, κι αφού πεθαίνει κι ο τελευταίος των λακέδων, είναι πλέον αντιμέτωποι ίσος προς ίσο. Ο κυνηγός έχει ένα πιστόλι χωρίς σφαίρες - το πλεονέκτημα του λοιπόν, είναι μόνο πλασματικό. Σ’ αυτήν λοιπόν την δεύτερη face to face σκηνή μαθαίνουμε αναδρομικά το παρελθόν. Ο ήρωας με τον οποίον είχε μέχρι εκείνην τη στιγμή ταυτιστεί ο θεατής είναι υπεύθυνος για τον θάνατο της οικογένειας του ταγματάρχη - κυνηγού, πράξη προφανώς καταδικαστέα στην συνείδηση του θεατή. Στην μάχη που ακολουθεί όμως, ο αντίπαλος του, ο κυνηγημένος χαρίζει την ζωή του και του προσφέρει νερό για να καταφέρει να πάει στην επόμενη πόλη και να τελειώσει εδώ η ιστορία εκδίκησης (και να ξεκινήσει μια νέα που αρχίζει με το μοτίβο του νερού - το νερό εξισώνεται με την ζωή). Η σκηνή αφήνει μετέωρο το θεατή. Δεν υπάρχει ούτε καλός ούτε κακός. Η ταύτιση έχει καταρρεύσει πλήρως. Το κλασικό ερώτημα, με ποιον τρόπο ο καλός θα καταφέρει να σκοτώσει τον κακό ή το πως θα αποκατασταθεί η διασαλευθείσα τάξη του κόσμου (κλασικός ήρωας του western και κλασική κατάληξη του είδους ειδικά στην πρώτη του περίοδο) δεν υφίσταται πλέον. Ποιος θα νικήσει σ’ αυτόν τον αγώνα ζωής και θανάτου; Ποιος θα δικαιωθεί μπρος τα μάτια του θεατή, ο μετανοημένος και φιλεύσπλαχνος κυνηγημένος ή ο αμετανόητος για δικαιοσύνη - εκδίκηση κυνηγός; Οι δυο ταυτίζονται πλέον και σε συνειδητό επίπεδο (δεν υπάρχει αθώος, καλός ή κακός). Το μόνο που μας απομένει είναι η λύση.

Το τρίτο μέρος αρχίζει με την διαδοχική συνάντηση των δυο με τον Ινδιάνο, (μια αναφορά στο Dead Man, ο Ινδιάνος ως μύστης ενός διαφορετικού τύπου ύπαρξης) και το άνοιγμα της ιστορίας σε ένα νέο επίπεδο. Η εμφάνιση του, η συνδιαλλαγή, τα λόγια του, προετοιμάζουν το ιδιαίτερο «τοπίο» της τελικής μάχης και μας προοικονομεί την μορφή της λύσης που θα ακολουθήσει. Ο Ινδιάνος από μια περίεργη πλεονεκτική θέση φέρνει και την οριστική ισορροπία στους δυο πρωταγωνιστές για την τελική τους αναμέτρηση. Η είσοδος στην έρημο γίνεται επί ίσοις όροις πλέον. Μπροστά τους τώρα η απέραντη έρημος, άχρονη κι αμείλικτη. Στην έρημο φανερώνεται στον καθένα ξεχωριστά η περίεργη αυτή περιπλανώμενη εμπόρισσα. Εμπορικές συμφωνίες και λόγια επισφράγισης ακολουθούν τις περίεργες δοσοληψίες των πρωταγωνιστών μαζί της. Ο τρόπος εμφάνισης της είναι και το επισφράγισμα της μεταφοράς της ταινίας σε ένα μεταφυσικό επίπεδο ή καλύτερα σε υπαρξιακό επίπεδο όπου ο χώρος, η ατμόσφαιρα και οι προοπτικές γίνονται ο καθρέφτης των ηρώων. Είναι η τελευταία νησίδα του πολιτισμού τους πριν τους αφήσει μόνους στην άνυδρη έρημο χωρίς νερό κι ελπίδα (το νερό είναι ζωή λέει ο Ινδιάνος). Η τελική μάχη πλέον παύει να έχει το οποιοδήποτε νόημα, πραγματοποιείται καθαρά και μόνο από κεκτημένη ταχύτητα. Ο πόλεμος, προσωπικός ή συλλογικός, με ό,τι εκφράζει, όχι μόνο έχει τελειώσει αλλά και τους έχει τελειώσει. Η πορεία προς τη λήθη έχει αρχίσει και μαζί της θα πάρει τα τελευταία απομεινάρια του παρελθόντος, προϊόντα αυτής της εποχής που αποχωρεί από το προσκήνιο της ιστορίας. Η έρημος είναι οι ίδιοι οι ήρωες, κι οι δυο θύματα των περιστάσεων, δυο φαντάσματα. Η αποχώρηση τους σε ένα ψεύτικο φόντο υποσκάπτει και τις όποιες τυχόν αισιόδοξες ερμηνείες που θα μπορούσαν να ξεπηδήσουν από το τέλος. Σβήνουν - εξατμίζονται μες στο τοπίο σαν το νερό, θύματα κι οι δυο των περιστάσεων.

Αυτή, λοιπόν, η ενδιαφέρουσα ταινία δομήθηκε σαν ένα κλασικό western. Σε πρώτο επίπεδο είναι μια τυπική ιστορία εκδίκησης με ένα αναπάντεχα φιλειρηνικό φινάλε. Συμφιλιωμένοι παίρνει ο καθένας το δρόμο του. Μια ταινία η οποία βλέπεται από τον καθένα αφού οι κώδικες και το σύμπαν ενός western είναι γνωστό σε όλους. Ο σκηνοθέτης όμως δανειζόμενος την μορφή του συγκεκριμένου είδους κάνει μια πολυεπίπεδη ταινία. Είτε θέλει να διερευνήσει την λογική της οφθαλμού αντί οφθαλμού εκδίκησης, είτε τη λογική ύπαρξης του ανθρώπου στην σύγχρονη κοινωνία (μια «άγρια Δύση», όπου όλες οι σχέσεις είναι σχέσεις εμπορικής συνδιαλλαγής, όπου οι τυχόν προσωπικές διάφορες δεν παύουν να είναι ένα αποτέλεσμα ενός πολύ συγκεκριμένου τρόπου συνύπαρξης μέσα στην κοινωνία και που οδηγεί τελικά στην προσωπική χρεοκοπία), η ταινία ‘λειτουργεί’ για κάθε θεατή κι ο καθένας μπορεί να τοποθετηθεί ανάλογα και με βάση τις προσωπικές αντιλήψεις του και τους προσωπικούς του προβληματισμούς. Ο καθένας μπορεί να συμπεριφερθεί απέναντι στην ταινία με τον τρόπο που αυτός αντιλαμβάνεται και θέλει. Το παιχνίδι όμως δεν παίζεται ερήμην του θεατή (ένας από τους κυρίως λόγους αποτυχίας του ΝΕΚ, που καταντούσαν οι συνεντεύξεις και τα κείμενα που αφορούσαν τις ταινίες τους, να είναι στο τέλος πιο ενδιαφέροντα από τις ίδιες τις ταινίες).

Στον 21ο αιώνα, στο επίπεδο των τεχνών κι όχι μόνο, ο άνθρωπος – δημιουργός δείχνει μετέωρος κι αμήχανος, αδύναμος μπροστά στην σύγχρονη πραγματικότητα που δείχνει να τον υπερβαίνει. Θεατής παθητικός ακόμα κι όταν έχει τάσεις δημιουργίας και δράσης. Η απροσδιοριστία του κι η συναίσθηση του αδιέξοδου τον έχουν καταβάλει. Οι τρόποι αντίδρασης του δείχνουν επικίνδυνα παροπλισμένοι. Η ανακύκλωση και το αναπόφευκτο ‘βάλτωμα’ είναι σημείο των καιρών και μας καλούν στην ανυπαρξία. Οι πρωτοπορίες δείχνουν μακρινές κι ανύπαρκτες. Παρόλα αυτά η θέληση (ή η τύχη ενδεχομένως) για απεγκλωβισμό ορισμένων δημιουργών είναι εκείνες ακριβώς οι μεμονωμένες εκλάμψεις που οφείλουμε να πάρουμε υποψιν μας και να τις αξιοποιήσουμε.

Η σημερινή εποχή είναι το σταυροδρόμι (ας ελπίσουμε ότι δεν είναι η αρχή μιας ολοκληρωτικής εποχής), και η ρήξη μοιάζει να μεταφέρεται σε ένα (αβέβαιο) μέλλον. Το αφηγηματικό μοντέλο κλασικών ειδών, όπως το western, όπου μαζί με τον τρόπο αφήγησης μας δανείζει κι ένα ολόκληρο σύμπαν, παρουσιάζεται ως ένα πρόσφορο έδαφος για να πατήσει ο δημιουργός και να ξεκλειδώσει την εποχή. Ο κορμός είναι έτοιμος, ο σκελετός κι οι κώδικες γνωστοί από το παρελθόν. Εκεί πάνω μπορεί να βασιστεί για να υπερβεί - εξυψωθεί στο παρόν, στην σημερινή υπέρ-άφθονη κενή εποχή. Πρέπει να πάψει η προσπάθεια να διερευνήσουμε την εποχή με τους όρους προηγούμενων αιώνων.


Για να μπορέσει μια μορφή ν’ αποκτήσει βαρύνουσα συλλογική σημασία, πρέπει να μετασχηματιστεί από φαινόμενο μοναδικό σε φαινόμενο τυπικό. Η διαμόρφωση ενός τύπου γίνεται με άλμα λέει ο Άσγκερ Γιορν. Οφείλουμε, ως γενιά, πιστεύω, να προετοιμάσουμε το έδαφος, να γίνουμε οι πρόδρομοι. Η καλλιτεχνική αμφιβολία εκφράζεται με δράση κι αυτή την βαρύνουσα συλλογική σημασία πρέπει να εκμεταλλευτούμε. Ο παροπλισμός δεν αντέχεται πλέον. Τα μέσα του παρελθόντος μας καλούν για μια εκ νέου επανανοηματοδότηση κι επαναπροσδιορισμό. Να βρούμε τη θέση τους στο σήμερα για να μπορέσουμε να περάσουμε στο αύριο με εκρήξεις. Τα στρατηγήματα του σήμερα να γίνουν οι πυροδοτικοί μηχανισμοί του περάσματος στην επόμενη εποχή ρήξης και επανάστασης. Για την ελευθερία… για μιαν άλλη ζωή…


G. Jesus

Σάββατο 22 Μαρτίου 2008

Ρετρό σελίδες, ρετρό εικόνες


«Ο Τελευταίος Πειρασμός» του Νίκου Καζαντζάκη (1955)


«Μου δώσατε μια κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ»

Εστιασμένος στα τελευταία χρόνια της ζωής του Ιησού, ο Νίκος Καζαντζάκης, αυτός ο σημαντικός αλλά και αμφιλεγόμενος έλληνας συγγραφέας και φιλόσοφος που προτάθηκε για Νόμπελ το 1947 μαζί με τον Άγγελο Σικελιανό, εγκαινιάζει ένα νέο τρόπο αφηγηματικής προσέγγισης των ευαγγελικών γραφών τοποθετώντας τον ίδιο τον Ιησού ή τον Πόντιο Πιλάτο να αφηγούνται την ιστορία της ζωής του πρώτου συσχετίζοντας την με λαϊκούς μύθους της Μεσογείου και πολιτικές διαμάχες των εθνών της περιοχής.

Ο Ιησούς παρουσιάζεται ως ένας απλός ξυλουργός, κατασκευαστής μάλιστα των σταυρών που χρησιμοποιούν οι Ρωμαίοι για τις εκτελέσεις των Εβραίων επαναστατών. Αρνείται με επιμονή να αναλάβει την αποστολή της ανθρώπινης σωτηρίας, αλλά τελικά αποφασίζει να υποταχτεί στο θείο θέλημα. Κι ενώ η ιστορία εξελίσσεται σύμφωνα με τη γραμμή του ευαγγελίου σταματά τη στιγμή της σταύρωσης. Ενώ βρίσκεται στο σταυρό, ο Ιησούς ανοίγει τα μάτια του και βλέπει ότι έχει μεταφερθεί κάτω από ένα δέντρο, όπου ένας άγγελος του λέει ότι ο Θεός αποφάσισε να τον σώσει και να του επιτρέψει να ζήσει μια φυσιολογική ανθρώπινη ζωή. Καιρό αργότερα, ο Παύλος φτάνει στο σπίτι του Ιησού και του μιλά για τη σταύρωση και την ανάσταση του Μεσσία καθώς και για τη νέα θρησκεία. Ο Ιησούς εξοργίζεται και του ομολογεί την αλήθεια. Παρολαυτά ο Παύλος αναχωρεί αποφασισμένος να συνεχίσει το κήρυγμά του, ακόμη κι αν στηρίζεται σε ένα ψεύδος.

Μετά από αρκετά χρόνια, γέρος πια ο Ιησούς έρχεται αντιμέτωπος με τους μαθητές του, που τον κατηγορούν για προδοσία και λιποταξία, και συνειδητοποιεί ότι ο άγγελος που του ανήγγειλε τη σωτηρία του από το σταυρό ήταν ο Σατανάς - ο τελευταίος πειρασμός. Εκείνη τη στιγμή ανοίγει τα μάτια του και, βλέποντας ότι είναι ακόμη επάνω στο σταυρό, καταλαβαίνει ότι όλα ήταν ένα όνειρο.

Για την παραπάνω ιστορία, τη φαντασιακή, κατά Καζαντζάκη, εξέλιξη της ζωής, της σταύρωσης και του θανάτου του Ιησού Χριστού πολλά έχουν ειπωθεί αλλά και γραφτεί μισό αιώνα τώρα. Γράφτηκε στην Αίγινα στις αρχές της δεκαετίας του ’40 για να ολοκληρωθεί το 1950 στην Αντίμπ, όπου είχε αποσυρθεί ο Καζαντζάκης εξαιτίας της κλονισμένης υγείας του. Κυκλοφόρησε πρώτα στα νορβηγικά το 1951 και στη συνέχεια στα σουηδικά, τα γερμανικά και τα γαλλικά μέχρι να εκδοθεί το 1955 στην Ελλάδα από τις Εκδόσεις Δίφρος. Οι αντιδράσεις που προκάλεσε πολλές και ποικίλες : η ελληνική εκκλησία έφτασε ένα βήμα πριν τον αφορίσει, ώσπου στο τέλος με την παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου Αθηναγόρα κάτι τέτοιο αποφεύχθηκε. Στην παραπάνω κίνηση ο Νίκος Καζαντζάκη απάντησε με τη φράση που παραθέσαμε στην αρχή του άρθρου. Επίσης το βιβλίο δεν έλειψε και από την περίφημη λίστα των απαγορευμένων βιβλίων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (Index), μια λίστα που πλέον δεν υφίσταται.

Οι τομές που έφερε η ζωή και το έργο του Καζαντζάκη στη συγγραφική τέχνη του 20ου αιώνα ήταν πάρα πολλές. Τολμούν πολλοί να πουν ότι πρόκειται για τον κορυφαίο συγγραφέα του αιώνα, Ταξιδιωτικά, ποιήματα, φιλοσοφίες, βιβλία, επιστολές, θεατρικά κείμενα, μεταφράσεις και πλήθος άλλων δραστηριοτήτων όπως εκείνων της δημοσιογραφίας και της πολιτικής χαρακτήρισαν τον Καζαντζάκη ως μια φιγούρα που σημάδεψε την Ελλάδα αλλά και επηρέασε τον κόσμο εν γένει. Αυτός ο κοσμοπολίτης συγγραφέας και άνθρωπος που έζησε ένα βίο γεμάτο και πλούσιο από εμπειρίες.

Ο «Τελευταίος Πειρασμός» ανατυπώθηκε το 1959 από τις Εκδόσεις Δίφρος, ενώ το 1961 το ανέλαβαν οι Εκδόσεις της Εστίας. Από το 1964 και έπειτα οι Εκδόσεις Ελ. Καζαντζάκη έχουν αναλάβει τη κυκλοφορία του συνόλου του έργου του μεγάλου συγγραφέα όπως βέβαια και του συγκεκριμένου βιβλίου.



«The Last Temptation Of Christ» του Martin Scorsese (1988)

Ένας σημαντικός σκηνοθέτης του σύγχρονου κινηματογράφου μεταφέρει στο πανί έναν μεγάλο συγγραφέα του 20ου αιώνα. Ο Martin Scorsese ήρθε σε επαφή με τον «Τελευταίο Πειρασμό» του Νίκου Καζαντζάκη όταν η ηθοποιός Barbara Hershey, συνεργάτριά και φίλη του, του έδωσε το βιβλίο στη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «The Color Of Money». Ο κατά Scorsese Τελευταίος Πειρασμός του Χριστού κυκλοφόρησε το 1988 και την ίδια χρονιά ήταν υποψήφιος για το Όσκαρ και Χρυσή Σφαίρα σκηνοθεσίας. Η υποδοχή από το κοινό και τις αρχές των χωρών που προβλήθηκε είχε όλα τα γνωρίσματα της υποδοχής που είχε συναντήσει το ίδιο το μυθιστόρημα, 35 χρόνια πριν. Σε ορισμένες χώρες η ταινία δεν βγήκε ποτέ στις κινηματογραφικές αίθουσες ύστερα από δικαστική απαγόρευση. Και στην Ελλάδα, προκάλεσε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας στην είσοδο των λιγοστών αιθουσών προβολής που τη φιλοξένησαν, ενώ δεν έχει προβληθεί ποτέ από κανένα τηλεοπτικό κανάλι.

Πλην της Barbara Hershey σημαντικοί ηθοποιοί της εποχής όπως ο William Dafoe (Ιησούς) και ο Harvey Keitel (Ιούδας) πρωταγωνίστησαν στην ταινία του νεουρκέζου σκηνοθέτη Scorsese. Το πνεύμα του βιβλίου του Καζαντζάκη αποτυπώνεται ανάγλυφα στο σελιλόιντ και αυτό οφείλεται τόσο στη σκηνοθετική μαεστρία του δημιουργού όσο και στις ερμηνείες των ηθοποιών. Εξαιρετική δουλειά έκανε και έμπειρος αμερικανός σεναριογράφος Paul Schrader. Στο μωσαϊκό αυτό των μεγάλων συντελεστών θα τοποθετήσουμε την παραγωγή της Barbara De Fina, τη μουσική του Peter Gabriel και τη φωτογραφία του Ballhaus (ξετυλίγει με μαεστρία την εποχή του Ιησού).

Ολοκληρώνοντας να μιλήσουμε για τον σκηνοθέτη Martin Scorsese, ο οποίος πέρυσι με την ταινία «The Departed» απέσπασε το πρώτο Όσκαρ σκηνοθεσίας του ύστερα από άλλες έξι υποψηφιότητες (1981, 1989, 1991, 1994, 2003 και 2005). Ο άνθρωπος που ύμνησε όσο κανείς άλλος τη γενέθλια πόλη του, τη Νέα Υόρκη, έχει δώσει στον παγκόσμιο κινηματογράφο εξαιρετικές ταινίες όπως τα δράματα «Mean Streets», «Taxi Driver» και «Raging Bull», το μιούζικαλ «New York New York» αλλά και ταινίες μυστηρίου όπως το «The Color Of Money», «Goodfellas», «Casino» και «Cape Fear». Συνεχίζοντας την πολύχρονη καριέρα του συνεχίζει να μας προσφέρει ταινίες υψηλής ποιότητας αν και κάπως πιο ακαδημαϊκές από εκείνες της νεότητάς του. Έχει αποσπάσει συνολικά 79 βραβεία.

Νέστορας Ι. Πουλάκος


Σάββατο 16 Φεβρουαρίου 2008

Ρετρό σελίδες, ρετρό εικόνες

«Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» του Γεωργ. Βιζυηνού (1884)


Από τα συγκλονιστικότερα και εντονότερα διηγήματα του κωνσταντινουπολίτη συγγραφέα πεζογράφου, ποιητή και λόγιου του 19ου αιώνα, Γεωργίου Βιζυηνού. Γράφτηκε στα 1884 και δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του ίδιου έτους στο περιοδικό της Εστίας. Ενδιαφέρον και γοητευτικό με έντονη την παρουσία του χιούμορ και της ειρωνείας, το διήγημα περιέχει αρκετά βιωματικά στοιχεία από την παιδική ηλικία του Βιζυηνού, ο οποίος περιγράφει τον καλοκάγαθο και άβουλο παππού του και την καταπιεστική και αυταρχική γιαγιά του. Αφηγητής της ιστορίας είναι ο εγγονός (ο ίδιος ο Βιζυηνός, δηλαδή), που περιγράφει τις συνθήκες διαβίωσης του στην Κων/πολη, ως εκπαιδευόμενος ράφτης στο εργαστήρι ενός πρωτομάστορα της Πόλης και περιμένει να του συμβούν όλες οι περιπέτειες, οι ιστορίες και τα ταξίδια που του είχε αφηγηθεί ο παππούς του, όταν ήταν παιδί. Με αφορμή την κρίσιμη κατάσταση της υγείας του παππού του, επιστρέφει στο χωριό και τότε, ο παππούς του αποκαλύπτει ότι ποτέ δεν είχε κάνει τίποτε από ότι του είχε αφηγηθεί, εξαιτίας της αυστηρής γιαγιάς. Την επόμενη μέρα πεθαίνει και τότε πραγματοποίησε το «μόνο ταξίδι της ζωής του».

Μοντερνιστής ηθογράφος χαρακτηρίστηκε στην εποχή του ο κοσμοπολίτης και λόγιος της εποχής Γεώργιος Βιζυηνός. Λογοτέχνης της σχολής του ρεαλισμού, προγόνου του νατουραλισμού, ο κοσμογυρισμένος συγγραφέας, που διένυσε μια πλούσια ζωή στην Κων/πολη, την Αθήνα, την Κύπρο, τη Γερμανία, το Λονδίνο, το Παρίσι, έγραψε τα μόλις εννέα αλλά καλογραμμένα, με μεγάλη λογοτεχνική αξία, διηγήματά του μεταξύ 1883 και 1895. Διακρίθηκε, επίσης, ως ποιητής (με αρκετά βραβεία). Στο επίκεντρο της λογοτεχνίας του Βιζυηνού ήταν ο άνθρωπος και η φύση. Με γλαφυρό τρόπο και έντονα ρεαλιστικά στοιχεία θέλησε να δείξει τόσο την καλή όσο και την άσχημη πλευρά της ζωής και να αφυπνίσει την κοιμώμενη κοινωνία της εποχής. Εκθέτοντας τα προβλήματά της ζήτησε προβληματισμό και νοητική ανέγερση για την αντιμετώπισή τους.

Το διήγημα «Το μόνο της ζωής του ταξίδιον» κυκλοφορεί σε συγκεντρωτικούς τόμους ιστοριών του Γ. Βιζυηνού από τις Εκδόσεις Εστία(1994), Επικαιρότητα (1998), Πορφύρας (1998), Νεφέλη (1998), Modern Times (2004), Πελεκάνος (2005) και Ιανός (2006).

«Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» του Λάκη Παπαστάθη (2001)

Επικεντρωμένος στα τελευταία χρόνια της ζωής του Γεωργίου Βιζυηνού, όντας έγκλειστος σε ψυχιατρικό άσυλο της Αθήνας και αφού είχε ξεσπάσει το ερωτικό του πάθος για τη δωδεκάχρονη Μπεττίνα, ο συγγραφέας προσπαθεί να θυμηθεί την παιδική του ηλικία στη Θράκη και την Κων/πολη, ξαναδιαβάζοντας το, έντονα, βιωματικό του μυθιστόρημα «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον», στο οποίο αναφέρεται σε εκείνα τα χρόνια, με βάση τη ζωή και τις ιστορίες του παππού του. Έτσι ξετυλίγεται η πλοκή του πολυδιαβασμένου διηγήματος του Βιζυηνού, με απανωτά φλας μπακ στη νοσηρή κατάσταση των τελευταίων στιγμών της ζωής του στο ίδρυμα.

Η ταινία μόλις 90 λεπτών, αποτέλεσε μια εξαιρετική παραγωγή στα 2001 που σάρωσε τα βραβεία του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και ταξίδεψε σε πολλές χώρες του εξωτερικού, από τις Η.Π.Α. στη Γαλλία και από τον Καναδά στην Κίνα. Ο πρωταγωνιστής Ηλίας Λογοθέτης, δίνει μια υπέροχη ερμηνεία, η οποία βραβεύεται αλλά και μνημονεύεται από κοινό και κριτικούς, όπως επίσης και η μουσική επένδυση του Γιώργου Παπαδάκη. Αίσθηση επίσης προκάλεσε το γεγονός της ερμηνείας του «μικρού Γιωργή» Βιζυηνός) από ένα κοριτσάκι, την Φραγκίσκη Μουστάκη. Η άποψη του Παπαστάθη τεκμηριώνεται τόσο στη συμπεριφορά του παππού, ο οποίος όταν ήταν νεαρός ντυνόταν κορίτσι, όσο και στις καταβολές του ίδιου του Βιζυηνού, αφού είναι γνωστό ότι η μητέρα του μετά το θάνατο του κοριτσιού της από την ίδια («Το αμάρτημα της μητρός μου») ήθελε ο «Γιώργης της» να είχε γεννηθεί κορίτσι, και του συμπεριφερόταν αναλόγως. Ως «ηθική δικαίωση του ελληνικού κινηματογράφου», της ποιότητας και της ουσιαστικής συνέπειας του στο καλό σινεμά, προσθέτουμε, πλασαρίστηκε η ταινία εκείνη τη χρονιά, θυμίζοντας παραγωγές όπως τον «Δράκο» του Κούνδουρου, την «Ευδοκία» του Δαμιανού» έως την «Εαρινή Σύναξη των Αγροφυλάκων» του Αβδελιώδη.

Λίγα λόγια για τον σκηνοθέτη

Ο Λάκης Παπαστάθης γεννήθηκε το 1943 και σπούδασε κινηματογράφο στην Αθήνα. Για πολλά χρόνια δούλεψε ως βοηθός σκηνοθέτη σε διάφορες ελληνικές παραγωγές. Έχει ασχοληθεί, επίσης, εκτενώς με το ντοκιμαντέρ αλλά και με την τηλεόραση, έχοντας πάνω από τριάντα χρόνια την εκπομπή «Παρασκήνιο» στην ΕΤ-1, όπου φιλοτεχνεί πορτρέτα μεγάλων καλλιτεχνών. Το 1981 γυρίζει την πρώτη μεγάλου μήκους ταινίας του, τον «Καιρό των Ελλήνων», αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές. Έξι χρόνια αργότερα γυρίζει τον «Θεόφιλο», βασισμένο στη ζωή του ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ (1868 – 1934). Η συνέχεια έγινε με το «Μόνον τη ζωής του ταξείδιον», δεκατέσσερα χρόνια μετά, ενώ αυτή την εποχή σκηνοθετεί την τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία του, με τον τίτλο «Φεύγοντας».

Νέστορας Ι. Πουλάκος


Σάββατο 9 Φεβρουαρίου 2008

Από την Γλυκιά συμμορία στην άγρια συμμορία του Zero years

… στην σιωπή του 21ου αιώνα οι στειρωμένες κοπέλες μας ψιθυρίζουν…

Ο Νίκος Νικολαΐδης γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 1939. Σπούδασε σκηνοθεσία και σκηνογραφία. Οι πρώτες του ταινίες είναι οι μικρού μήκους Lacrimae Rerum (1962) και Άνευ Όρων (1964) τις οποίες και αποκήρυξε χωρίς να ξέρει ούτε να τον ενδιαφέρει που είναι τα αρνητικά. Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του είναι η Ευρυδίκη ΒΑ 2037 με την οποία κάνει ηχηρή την κινηματογραφική παρουσία του και κερδίζει το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ το 1975. Ακολουθούν τα Κουρέλια τραγουδούν ακόμα (1979), η Γλυκιά συμμορία (1983), και η Πρωινή περίπολος (1987), που κατορθώνουν να δημιουργήσουν ένα πιστό κοινό, ασχέτως από τις έντονες και συχνά αντιφατικές κριτικές και επιθέσεις των ‘ειδικών’ κινηματογραφόφιλων. Με το Singapore Sling (1990) καταφέρνει να διχάσει ακόμη και το κοινό του. Η ταινία απαγορεύτηκε σε πολλές χώρες και γίνεται, σχεδόν αμέσως, cult. Το 1993 θα γυρίσει την τηλεταινία Το κορίτσι με τις βαλίτσες, το λάθος του όπως λέει κι ο ίδιος. Ακολουθώντας την ίδια προβληματική με το Singapore Sling, το βύθισμα δηλαδή σε ένα σκοτεινό υποσυνείδητο, θα γυρίσει το 1999 το Θα σε δω στην κόλαση, αγάπη μου. Ο χαμένος τα παίρνει όλα το 2002 και το Zero years (2006) έρχονται να σφραγίσουν το τέλος της κινηματογραφικής του πορείας.


Η πορεία του Νίκου Νικολαΐδη στον περιβάλλοντα ελληνικό κινηματογραφικό χώρο – κατεστημένο (από τους κριτικούς μέχρι και το ‘σινεφίλ’ κοινό) δεν μπορούσε παρά να γεννά συνεχώς εκρήξεις αντιπαραθέσεων κι αντιφατικών απόψεων, αμφιλεγόμενων κρίσεων κι επιθετικών προσδιορισμών «έκτακτης ανάγκης». Αυτό δεν συνάδει μόνο με την φύση του ίδιου του έργου του αλλά και με την προσωπικότητα του δημιουργού . Με την γέννηση του ΝΕΚ, σε μια περίοδο έντονης πολιτικοποίησης όπου οι νέοι τότε δημιουργοί συστρατεύονταν σε πολιτικά σούπερ μάρκετ, όπως έλέγε ο ίδιος, ο Νίκος Νικολαΐδης συνειδητά επιλέγει να μείνει έξω από όλα αυτά, όπως άλλωστε κι οι ήρωες του, πολιτικοποιημένοι με τον δικό τους τρόπο. Η στάση του όμως δεν περνά αδιάφορη αλλά κεντρίζει αντίθετα τους παντός φύσεως ‘ειδικούς’. Δεν ανήκει πουθενά ούτε στην δεξιά ούτε στην αριστερά (γιατί αυτό ήταν το δίπολο τότε) κι αυτό δεν συγχωρείται εκείνη την εποχή. Η ρετσινιά τον ακολουθεί από τότε, σύμμαχος με κανέναν. Η αμηχανία μπροστά στις ταινίες του είναι ο μοναδικός μοχλός όχι της προσέγγισης αλλά της αποφυγής. Ο ανένταχτος δημιουργός δεν βολεύει κανέναν· οι ανούσιες ταμπέλες κι οι επιφανειακές προσεγγίσεις φαντάζουν ως μοναδική λύση. Οι επιθετικοί προσδιορισμοί, μόνιμοι και θορυβώδεις, καλύπτουν το ίδιο το έργο του. Η σιωπή, λοιπόν, γιατί περί σιωπής πρόκειται, ή κουκούλωμα αν θέλετε, μπροστά στην γύμνια των ίδιων αλλά και του ίδιου του παρακμάζοντος μετά το 80 ΝΕΚ, οδηγεί στην απουσία οποιασδήποτε προσέγγισης του έργου, σοβαρής κι ενδελεχούς. Μια ματιά, λοιπόν, στο πυρήνα του έργου αυτού του δημιουργού δεν θα αποτελέσει κανενός είδους μνημόσυνο αλλά αντίθετα ουσιαστική προσπάθεια για περαιτέρω συζήτηση για την παρακαταθήκη του έργου του Νίκου Νικολαΐδη.


Ο Νίκος Νικολαΐδης κατάφερε να γυρίσει συνολικά 8 ταινίες («Πάντα οι ταινίες μου ήταν σπουδές πάνω στις ταινίες που πραγματικά ήθελα να κάνω»). Τα Κουρέλια τραγουδούν ακόμα, η Γλυκιά συμμορία και Ο Χαμένος τα παίρνει όλα, συνιστούν ένα ξεχωριστό τμήμα μέσα στο σώμα των ταινιών του, αποτελούν την τριλογία των πολιτικών ταινιών. Πρόκειται για τις πιο γνωστές κι αναγνωρισμένες ταινίες του Ν. Νικολαΐδη, ίσως επειδή, υπό μία έννοια, είναι και οι πιο προσιτές για το ευρύ κοινό, καθώς και οι ταινίες που αφήνουν το μεγαλύτερο χώρο στην συναισθηματική εμπλοκή του θεατή, ενώ παράλληλα αποτέλεσαν ‘σημαία’ για ορισμένα τμήματα της νεολαίας (κυρίως τον ευρύτερο χώρο των Εξαρχείων, το underground που εκείνη την εποχή βρίσκεται στην ακμή του). Διαπραγματεύονται τη σχέση του ατόμου με την κοινωνία και το πως αυτό συνθλίβεται κάτω από το βάρος της διαφορετικότητας του έναντι της κυρίαρχης επιλογής που προωθείται από την κοινωνία στο άτομο . Όλοι οι ήρωες των ταινιών λειτουργούν κάτω από την επίδραση μιας χίμαιρας που είτε παίρνει το φανταστικό πρόσωπο μιας γυναίκας που ποτέ δεν έρχεται, είτε το ανύπαρκτο νησί ενός κλειστού τουριστικού γραφείου. Από τα Κουρέλια μέχρι τον Χαμένο, τα άτομα υπερασπίζουν τον προσωπικό τους χώρο, κι όταν λέμε προσωπικό χώρο εννοούμε την προσωπική επιλογή ύπαρξης τους μέσα στο χώρο και στο χρόνο. Είναι το ενοποιητικό στοιχείο που συνδέει όλους τους ήρωες των ταινιών αυτών. Αυτό ακριβώς τους οδηγεί σε μια σύγκρουση μέχρις έσχατων. Μια σύγκρουση που δεν επιτρέπει μεσοβέζικες λύσεις, είτε νικάς είτε χάνεις· μια αυθεντική πράξη μονόπλευρης ελευθέριας.


Μέσα στο πέρασμα του χρόνου που μεσολαβεί από την πρώτη ταινία της τριλογίας μέχρι την δεύτερη, οι ταινίες καταφέρνουν να περιγράψουν ενδελεχώς την λειτουργία του ατόμου μέσα στην κοινωνία της κάθε εποχής, που γεννά διαφορετικού τύπου πλαίσια ύπαρξης κι ένταξης. Τα Κουρέλια είναι το κύκνειο άσμα μιας παρέας, μιας εποχής, που επιλέγει την αυτοκτονία ως ύψιστο βαθμό αυτοδιάθεσης. Η Γλυκιά συμμορία, περιγράφει την βίωση μιας εύθραυστης ουτοπίας, μιας ολόκληρης γενιάς, που πίστεψε πως μπορούσε να επιβιώσει στις παρυφές του συστήματος. Εδώ τελειώνουν οι δυο πρώτες ταινίες περιγραφής του συλλογικού υποσυνείδητου κι αρχίζει το σύνθημα του Χαμένου, το Όχι πια εδώ. Η σκυτάλη δίδεται πλέον σε μια ετερογενή ομάδα ανθρώπων που συνδέονται κάτω από ένα κοινό σκοπό. Ο σκοπός αυτός θα δώσει την ευκαιρία, στον καθένα ξεχωριστά, να προβεί στη δική του προσωπική απόδραση. Η ταινία καταφέρνει να δώσει μια ολοκληρωμένη άποψη του ανθρώπου στο μεταίχμιο του τέλους του 20ου και της αρχής του 21ου αιώνα, ενός ανθρώπου που έχει την συνείδηση του αδιέξοδου αλλά που ακόμα πιστεύει στην καταμόνας διαφυγή.




Η Ευρυδίκη, η Πρωινή περίπολος και το Zero years είναι η τριλογία που αν δεν συμπυκνώνει την ουσία του οράματος του Νικολαΐδη τουλάχιστον χαρακτηρίζει τις προθέσεις και τις προβληματικές του έργου του. Η τριλογία αυτή μας καλεί σε ένα παιχνίδι επαφής του σημερινού κόσμου με τα μάτια ανθρώπων που έρχονται από το παρελθόν. Με αυτό το σχήμα γίνεται φανερή η προσωπική ματιά του σκηνοθέτη πάνω στην κίνηση του κόσμου. Από την Ευρυδίκη, η οποία αποκλεισμένη στο σπίτι περιμένει, περιμένει την μεταφορά της, την κοπέλα στην Πρωινή περίπολο που έχοντας χάσει κάθε ανθρώπινο χαρακτηριστικό κινείται μόνο από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης προς ένα αβέβαιο μέρος, μέχρι τις στειρωμένες κοπέλες του Zero years όπου πλέον τα δεσμά μοιάζουν προτιμότερα από τον «ελεύθερο» έξω κόσμο. Μέσω της ανάκλασης του κόσμου στο άτομο, μας αποκαλύπτεται με κραυγαλέο τρόπο η πραγματικότητα ενός κόσμου που τείνει να χάσει κάθε χαρακτηριστικό ελευθερίας. Οι ήρωες βιώνουν καταστάσεις πλήρους ανελευθερίας, έλεγχου, καταστροφής, η σιωπή κι οι σπασμένες επικοινωνίες δείχνουν ανυπέρβλητες κι ολοκληρωτικές. Το άτομο «αδυνατεί» όμως να λειτουργήσει κάτω από αυτές τις συνθήκες, η προσαρμογή του είναι επιφανειακή. Υπόγεια διεκδικεί το δικό του «προσωπικό χώρο». Είναι ακριβώς το δίχτυ μέσα στο οποίο πιάνεται και μέσα απ’ το οποίο προσπαθεί εντούτοις να βρει διέξοδο. Η αναζήτηση της διεξόδου αποτελεί το σημείο εκκίνησης μιας πορείας αντιμετώπισης του περιβάλλοντα χώρου και χρόνου (ας μην ξεχνάμε την κυριότερη συνισταμένη του κινηματογράφου, μια συνισταμένη που κάνει τον κινηματογράφο να διαφέρει από κάθε άλλη μορφή τέχνης· η διαχείριση του χρόνου αποτελεί το μοναδικό του εκφραστικό μέσο έναντι όλων των υπόλοιπων τεχνών). Στο Zero years ο κόσμος που πλέον έχει εγκαθιδρυθεί κάνει το άτομο συμβιβασμένο με την πραγματικότητα. Η διατήρηση της ανθρώπινης υπόστασης αποτελεί το ύστατο πεδίο μάχης. Οι ηρωίδες δίνουν μάχη με τις ψυχώσεις τους, με την απελπισία τους, με τον ίδιο τους τον εαυτό. Σανίδα σωτήριας, το τελευταίο προπύργιο οι μεταξύ τους σχέσεις κι οι συλλογικές φαντασιώσεις τους. Όλες μαζί στο κρεβάτι ονειρεύονται τη θάλασσα, τι είναι η θάλασσα, τι μπορεί αυτή να τους προσφέρει, μάλλον μια διαφυγή από τον ασφυκτικό τους κόσμο, φυγή για την φυγή προς κάθε κατεύθυνση, αυτό κάτι θυμίζει; Στο ολοκληρωτικό σύμπαν μέσα στο οποίο ζουν, ο φόβος έχει φυτευτεί μέσα τους, δημιουργώντας ψευδαισθήσεις που δίνουν ένα κενό προορισμό, τον οποίο όμως κι έχουν ανάγκη για να επιβιώσουν. Πλέον η ελευθερία δεν έχει νόημα, τα δεσμά μοιάζουν προτιμότερα. Ο προελαύνων ολοκληρωτισμός κι η εκμηδένιση του ατόμου είναι εδώ. Το Zero years δίνει το στίγμα της σύγχρονης πραγματικότητας, αποτελεί ίσως μια μοναδική, παγκοσμίως, οπτική της ουσίας του ατόμου στις απαρχές του 21ου αι., της ισοπέδωσης του και της απροσδιοριστίας του.



Το Singapore Sling και το Θα σε δω στην κόλαση, αγάπη μου, αποτελούν ίσως παρενθέσεις στην φιλμογραφία του Νικολαΐδη. Η καταβύθιση στο υποσυνείδητο, μέσω της επιλογής να εκτυλίσσονται τα πάντα μέσα σε ένα σπίτι (καθόλου τυχαία η επιλογή των ηρώων να δρουν μέσα σε ένα σπίτι ή γύρω από αυτό χωρίς να μπορούν ή να θέλουν να κινηθούν αλλού) όπου οι ήρωες τέλος αλληλοσπαράσσονται. Μοιάζει ίσως το ερμητικότερο μέρος του σύμπαντος του Νικολαΐδη. Η προσωπική ματιά του θεατή είναι η μόνη που μπορεί να σταθεί. Η ματιά του καθενός έναντι όλων τον άλλων και οι άλλες έναντι της μιας. Η κάθε μια ξεχωριστά είναι το μόνο υπαρκτό σχήμα κάτω από το οποίο μπορούν να ειδωθούν οι ταινίες και να υπάρξουν. Ουσιαστικό λοιπόν σε αυτό το πλαίσιο είναι να αλληλλοεπιδράσουν οι θεάσεις και εν τέλει να βιωθούν οι ταινίες με μοναδικό τρόπο κάθε φορά. Εδώ ο θεατής έχει κυρίαρχη θέση, και λόγω ακριβώς της θέσης αυτής ο λόγος του είναι κυρίαρχος πέρα από κάθε συνολική ερμηνεία. Μια βαθιά βιωματική σχέση καθορίζεται σε χώρο κι χρόνο.


Το κινηματογραφικό του κείμενο με τις ιδιαιτερότητες, τα ερμητικά και προσωπικά του στοιχεία, δείχνει καθαρά την προσπάθεια εκπλήρωσης του οράματος του. Να περιγράψει απτά το άτομο στην κάθε εποχή, να δώσει την κατάλληλη θέση στις ομαδοποιήσεις, στις συλλογικότητες που φιμώνονται από την εξουσία, να προοικονομήσει ένα μέλλον που τα σπέρματα υπάρχουν στο παρόν και πρέπει να ειπωθούν με κάθε κόστος. Η τυποποιημένη fast food έκφραση προς κατανάλωση από τον σύγχρονο άνθρωπο, η εκτόνωση και το απλό κύλισμα του χρόνου μέσα από μια ταινία δεν αντιπροσωπεύουν την επιθυμία του δημιουργού, χρέος του αν θέλετε, να εκφράσει την εποχή του ή τον άμεσα μελλοντικό κόσμο μέσα στον οποίον καλείται να ζήσει ο σύγχρονος άνθρωπος.

Ο Νίκος Νικολαΐδης στάθηκε πάντα πιστός στα πιστεύω του, στον τρόπο κινηματογράφησης του κόσμου και στον τρόπο με τον οποίο η ταινία φτάνει στο κοινό, δείγμα κι αυτό πολιτικής σκέψης. Το έργο του, ολοκληρωμένο πλέον, παρακαταθήκη κινηματογραφική κι όχι μόνο, μας καλεί να συνδιαλλαγουμε μαζί του, όπως και με το όραμα του ίδιου του δημιουργού. Και αυτή η παρακαταθήκη δεν μπορεί να αποτελεί κανενός είδους κινηματογραφικό μνημόσυνο κι ευκαιριακής μνήμης εκδήλωση, αλλά ματιά στο παρελθόν, μια μάτια επαναδιατύπωσης, επαναπροσδιορισμού κι εκ νέου νοηματοδότησης ενός έργου ζωντανού και διαχρονικού.


"Οκτώ χρόνια πριν το τέλος του αιώνα, δεν θα 'θελα να επιβαρύνω την ήδη υπάρχουσα σύγχυση με την προσωπική μου θολή μαρτυρία. Eπισημαίνω όμως τον απόλυτο θρίαμβο του κρατικού φασισμού, την οριστική εγκατάσταση του "στερεότυπου" και των μεταλλαγμένων και τέλος την επιτυχή μεταμόσχευση του τηλεοπτικού κοντρόλ-σύστεμ στον κοινωνικό κορμό. Πάγος, σιωπή, σπασμένες επικοινωνίες, "Πρωινή Περίπολος" και οι τελευταίοι κολασμένοι στα υπόγεια... Κι αν αυτά ηχούνε λίγο δυσνόητα ή και κοινότυπα, σημειώστε τότε ότι, έχω την αμυδρή εντύπωση πως πάμε όλοι κατά διαόλου και πως η Pίτα Xαίηγουωρθ αποκλείεται να έρθει στο ραντεβού μας". N.N


G. Jesus

* O Jesus είναι σκηνοθέτης. Γεννήθηκε το 1983 στην Αθήνα.